„Með EES-samningnum eru viðskiptahagsmunir Íslands gagnvart Evrópusambandinu tryggðir. Einstakir samningar eru fyrst og fremst verkfæri til þess að vinna að hagsmunum Íslands og ef mögulegt reynist að tryggja þá hagsmuni betur með öðrum leiðum er sjálfsagt að taka það til skoðunar.“ Þetta er á meðal þess sem fram kemur í ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins um utanríkismál um síðustu helgi þar sem fjallað er um aðild landsins að EES-samningnum.
Væntanlega segir það sig sjálft að markmiðið hljóti ávallt að vera hagsmunir lands og þjóðar og að einstakir samningar geti aldrei verið markmið í sjálfum sér heldur einungis verkfæri í þeim efnum. Það á auðvitað við um EES-samninginn eins og annað. Stöðugt hlýtur að þurfa að vera í skoðun hvernig hagsmunum Íslands og íslenzku þjóðarinnar sé bezt fyrir komið hverju sinni enda flest í heiminum breytingum háð. Þar með talinn og ekki hvað sízt EES-samningurinn.
Hins vegar felur orðalagið einnig í sér viðleitni til þess að opna umræðuna um EES-samninginn innan Sjálfstæðisflokksins og gera um leið ófáum fyrrverandi stuðningsmönnum hans, sem haldið hafa á braut vegna áhyggja af þróun samningsins og umræðuleysi innan flokksins um mögulega valkosti við hann, þá einkum víðtækan fríverzlunarsamning líkt og ríki heimsins kjósa að semja um sín á milli í dag og ekki sízt stærstu efnahagsveldin, kleift að snúa aftur.
Hvað þá varðar sem eru harðir á því að EES-samningurinn sé ótvírætt bezti kostur Íslands þegar viðskiptahagsmunir landsins gagnvart Evrópusambandinu eru annars vegar þurfa þeir væntanlega ekki að hafa áhyggjur af því þó valkostir við samninginn séu skoðaðir séu þeir raunverulega þeirrar skoðunar að kostir hans séu ótvíræðir. Í öllu falli hlýtur sem fyrr segir að vera samstaða um það að markmiðið sé hagsmunir lands og þjóðar en ekki einstakir samningar.
Hafa má í huga í því sambandi að við skiptum EES-samningnum út fyrir víðtækan fríverzlunarsamning við Bretland, annað stærsta viðskiptaland okkar á eftir Bandarikjunum í kjölfar útgöngu Breta úr Evrópusambandinu án þess að nokkuð færi á hliðina í viðskiptum landanna og án þess að þurfa í vaxandi mæli að taka einhliða upp íþyngjandi regluverk viðsemjandans og framselja sífellt meira vald yfir íslenzkum málum til hans líkt og í tilfelli EES-samningsins.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Ríkisfáni Íslands á Þingvöllum. Eigandi: Forsetaembætti Úkraínu)