„Sameining evrópskra þjóða krefst þess að aldalangur ágreiningur Frakka og Þjóðverja hverfi […] Ríkisstjórn Frakka stingur upp á að frönsk og þýsk framleiðsla á kolum og stáli verði sett undir sameiginlega æðstu stjórn […] Sameiginleg kola- og stálframleiðsla mun umsvifalaust skapa sameiginlega forsendu fyrir efnahagslegri uppbyggingu, fyrsta skrefið í átt að evrópsku sambandsríki.“ Með þessum orðum meðal annars er fjallað um Evrópusambandið í sögubókinni Frelsi og velferð. Saga 20. aldar II sem gefin er út af Menntamálastofnun og notuð er til kennslu í grunnskólum.
Textinn er tekinn úr Schuman-yfirlýsingunni frá árinu 1950 sem markaði upphaf Evrópusambandsins eins og við þekkjum það í dag. Yfirlýsingin var samin af Robert Schuman, þáverandi utanríkisráðherra Frakklands, og franska diplómatanum Jean Monnet sem eru á meðal þeirra sem nefndir hafa verið stofnfeður sambandsins. Síðan hefur lokamarkmið samrunans innan Evrópusambandsins og forvera þess verið að til yrði sambandsríki og er sú þróun þegar komin langt á leið. Nú síðast var meðal annars kveðið á um það í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar Þýzkalands.
Hrein leitun hefur verið á pólitískum forystumönnum innan Evrópusambandsins á liðnum árum sem ekki hafa verið yfirlýstir stuðningsmenn lokamarkmiðsins og hefur það til að mynda átt við um alla forseta framkvæmdastjórnar sambandsins undanfarna áratugi. Þá hafa forystumenn innan þess ekki dregið dul á það að í grunninn sú sé hugsunin sú sama og hjá forystumönnum í sögunni sem reynt hafi að sameina Evrópu undir einni stjórn. Meðal annars af Rómarveldi undir forystu Sesars, Karli mikla Frankakonungi og Napóleon Bónaparte, keisara Frakklands.
Til dæmis sagði Valéry Giscard d’Estaing, fyrrverandi forseti Frakklands, í ræðu sem hann flutti árið 2003 þegar hann tók við verðlaunum fyrir framlag sitt til samrunans: „Heimsálfan okkar hefur orðið vitni að ítrekuðum tilraunum til þess að sameina hana; Sesar, Karlamagnús og Napóleon ásamt öðrum. Markmiðið hefur verið að sameina álfuna með vopnavaldi, með sverðinu. Við viljum hins vegar sameina hana með pennanum. Mun penninn ná árangri þar sem sverðið hefur endanlega beðið ósigur? Mun fjaðurpenninn vega þyngra en blóði drifið sverðsblaðið á vogarskálum sögunnar?“
Milliríkja- og alþjóðasamstarf miðast allajafna við það að ríki sitji við sama borð þegar teknar eru ákvarðanir. Eitt ríki, eitt atkvæði. Hins vegar hefur áherzla Evrópusambandsins til þessa verið í vaxandi mæli á íbúafjölda þegar vægi ríkja þess hefur verið annars vegar. Nokkuð sem er hins vegar eðlilegt þegar ríki eru annars staðar. Til að mynda miðast fjöldi þingmanna hvers ríkis Bandaríkjanna í fulltrúadeild Bandaríkjaþings við íbúafjölda þeirra. Kæmi til inngöngu Íslands í sambandið yrði vægi landsins til dæmis í ráðherraráði þess þannig allajafna á við 5% hlutdeild í alþingismanni.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Fáni Evrópusambandsins. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)