Fyrir allmörgum árum síðan hlýddi ég á áhugaverðan fyrirlestur Kolbeins Árnasonar sem starfað hafði sem formaður samninganefndar Íslands í viðræðum við nágrannaríki okkar um deilistofna. Margt athyglisvert kom fram í máli Kolbeins. Ekki sízt þegar hann lýsti því hvernig fulltrúar ríkja innan Evrópusambandsins sem hagsmuni hafa af fiskveiðum hefðu þurft að sitja frammi á gangi á meðan viðræðurnar fóru fram. Þegar hlé hefði verið gert á þeim hefðu þeir stokkið á samninganefndir Íslands, Noregs og Færeyja og spurt frétta af gangi þeirra enda hefðu þeir sjálfir ekki átt sæti við borðið. Þar sat einungis fulltrúi framkvæmdastjórnar sambandsins sem veitti þeim engar upplýsingar í þeim efnum.
Mér varð hugsað til þessa fyrirlesturs Kolbeins við lestur greinar Maríu Rutar Kristinsdóttur, þingmanns Viðreisnar, á Dv.is á dögunum þar sem hún sagði Ísland þurfa að ganga í Evrópusambandið til þess að eiga sæti við borðið og þurfa ekki að sitja frammi á gangi. Sem sagt eins og fulltrúar fiskveiðiþjóða innan sambandsins þegar samið hefur verið um veiðar úr deilistofnum. Jafnvel Færeyjar, sem eru jú ekki fullvalda ríki, hafa setið við borðið í slíkum viðræðum enda ráða Færeyingar engu að síður sínum sjávarútvegsmálum sjálfir ólíkt ríkjum Evrópusambandsins. Varla þarf að fara mörgum orðum um það hversu mikilvægir hagsmunir eru í húfi fyrir okkur Íslendinga þegar sjávarútvegurinn er annars vegar.
Kæmi til þess að Ísland gengi í Evrópusambandið tækju möguleikar okkar Íslendinga á því að hafa áhrif á ákvarðanatöku innan sambandsins einkum mið af íbúafjölda landsins. Þar á meðal um mikilvæg hagsmunamál okkar eins og sjávarútvegsmál og orkumál. Þannig myndum við hafa sex þingmenn á þingi Evrópusambandsins af yfir 700 sem væri á við hálfan þingmann á Alþingi. Staðan yrði síðan margfalt verri í ráðherraráðinu, valdamestu stofnun sambandsins, þar sem vægi Íslands yrði allajafna einungis á við 5% hlutdeild í alþingismanni. Þetta yrði sætið við borðið. Það er ástæða fyrir því að Evrópusambandssinnar fóru að tala einungis um sæti við borðið á sínum tíma í stað áhrifa innan sambandsins.
Mörg dæmi eru um það að margfalt fjölmennari ríki en Ísland hafi lotið í lægra haldi í atkvæðagreiðslum í ráðherraráði Evrópusambandsins og það ósjaldan þegar mikilvæg hagsmunamál þeirra hafa verið annars vegar. Mjög lýsandi dæmi er þegar sambandið ákvað um árið að beita Færeyjar, hluta danska konungdæmisins, refsiaðgerðum vegna síldveiða Færeyinga í eigin lögsögu og Danir neyddust til þess að taka þátt í þeim eftir að hafa barizt gegn þeim. Eða þegar Írar, ein mesta makrílveiðiþjóð Evrópusambandsins, beittu sér gegn samningi við Færeyjar um makrílveiðar sem fór gegn hagsmunum þeirra en urðu undir í ráðinu þrátt fyrir að írsk stjórnvöld hafi beitt sér af öllu afli gegn samþykkt hans.
Hins vegar er full ástæða til þess að taka undir með Maríu varðandi það að ekki sé ásættanlegt að við Íslendingar skulum þurfa að taka upp umfangsmikið regluverk frá Evrópusambandinu í vaxandi mæli í gegnum EES-samninginn. Hins vegar er lausnin í þeim efnum ekki að fara úr öskunni í eldinn og ganga í sambandið með því mikla áhrifaleysi sem því fylgdi. Þvert á móti felst hún í því að skipta samningnum út fyrir víðtækan fríverzlunarsamning eins og ríki heimsins kjósa að semja um sín á milli í dag. Við höfum raunar þegar skipt EES-samningnum út fyrir slíkan fríverzlunarsamning í tilfelli Bretlands án þess að nokkuð færi á hliðina. Samning sem jafnvel formaður Viðreisnar hefur sagt að sé góður samningur.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Reykjavíkurhöfn. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)