Talsvert hefur verið rætt á undanförnum árum um svonefnda gullhúðun við innleiðingu á lagagerðum frá Evrópusambandinu í gegnum aðild Íslands að EES-samningnum. Er þar vísað til þess þegar gerðir eru innleiddar hér á landi meira íþyngjandi en þær koma frá sambandinu. Full ástæða er til þess að taka það mál föstum tökum en á sama tíma er ljóst að ekki er um að ræða meginvandann í þeim efnum. Meginvandinn er regluverkið eins og það kemur frá Evrópusambandinu.
Fjallað er um málið í skýrslu ráðgjafanefndar um opinberar eftirlitsreglur frá árinu 2016 sem er eina úttekin sem gerð hefur verið í þessum efnum. Skoðuð voru íþyngjandi lagafrumvörp fyrir atvinnulífið sem samþykkt voru á Alþingi á þremur löggjafarþingum 2013-2016 en nefndina skipuðu fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Sambands íslenzkra sveitarfélaga, Samtaka atvinnulífsins og Viðskiptaráðs auk fulltrúa stjórnvalda en nefndin er ekki starfandi lengur.
Helzt vekur þannig athygli í niðurstöðum skýrslunnar, sem þó þarf ekki að koma sérlega mikið á óvart, að íþyngjandi lagafrumvörp fyrir atvinnulífið, sem samþykkt voru á umræddu tímabili, áttu í flestum tilfellum uppruna sinn í regluverki sem kom frá Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn án allrar gullhúðunar. Frumvörp, sem voru einvörðungu metin til einföldunar á regluverki sem fyrir var, voru hins vegar nær undantekningalaust upprunin innanlands.
Miðað við skýrsluna er gullhúðun regluverks frá Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn þannig ljóslega ekki meginvandinn í þessum efnum, þó hún sé sannarlega vandamál sem vert er að taka á, heldur sjálft regluverkið frá sambandinu. Áherzlan á gullhúðunina er hins vegar skiljanleg í ljósi þess að regluverkinu verður ekki breytt af íslenzkum stjórnvöldum nema með uppsögn hans. Þegar það hefur einu sinni verið innleitt getur aðeins Evrópusambandið breytt því.
Fyrir vikið hafa þær aðgerðir, sem stjórnvöld hafa gripið til á liðnum árum til þess að einfalda regluverk, eingöngu snúið að regluverki sem í gildi hefur verið hér á landi og ekki heyrt undir EES-samninginn. Til dæmis regluverk um sjávarútveg. Þannig var til að mynda sérstaklega tekið fram í samkeppnismati OECD fyrir íslenzk stjórnvöld á regluverki um ferðaþjónustu og byggingariðnað árið 2020 að matið næði ekki til regluverks sem hefði komið frá Evrópusambandinu.
Við þetta bætist síðan að á sama tíma og óheimilt er að innleiða regluverk frá Evrópusambandinu minna íþyngjandi en það kemur í gegnum EES-samninginn hefur stjórnsýslan hér á landi í raun fullt svigrúm til þess að innleiða það meira íþyngjandi. Væri samningnum hins vegar skipt út fyrir víðtækan fríverzlunarsamning, líkt og flest ríki kjósa að semja um sín á milli í dag, væri hins vegar mögulegt að setja minna íþyngjandi reglur í stað regluverks sambandsins eða alls engar.
Fram kemur í lokaorðum skýrslu ráðgjafanefndarinnar að ekki hefði náðst merkjanlegur árangur fram að ritun hennar þegar kæmi að því að einfalda íþyngjandi regluverk og rekja skýrsluhöfundar það einkum til þess að meirihluti slíks regluverks hefði komið frá Evrópusambandinu. Vitaskuld er langur vegur frá því að íslenzkt regluverk geti ekki verið íþyngjandi fyrir atvinnulífið. Við Íslendingar þurfum hins vegar alls enga aðstoð frá Evrópusambandinu í þeim efnum.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Fánar aðildarrríkja EFTA ásamt fána Evrópusambandsins. Eigandi: EFTA)