Forsenda inngöngu Íslands í Evrópusambandið er að við völd sé ríkisstjórn einhuga um það að gengið verði í sambandið og með meirihluti á Alþingis að baki sér sem styðji það. Þetta kom ítrekað fram í greinum sem Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi ritstjóri og guðfaðir Viðreisnar, ritaði í Fréttablaðið á árunum 2009-2013 á meðan umsókn þáverandi ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs var í gangi og færði fram mjög gildi rök í þeim efnum.
Tilefni skrifa Þorsteins, sem hefur lengi talað fyrir inngöngu í Evrópusambandið, var sú staðreynd að á meðan Samfylkingin var hlynnt því að ganga í sambandið voru Vinstri grænir það ekki. Fyrir vikið var engin samstaða í ríkisstjórninni þegar til dæmis þurfti að samþykkja lokun einstakra kafla umsóknarferlisins á fundum hennar. Þannig voru til að mynda ítrekað gerðir hinir ýmsu fyrirvarar í þeim efnum af hálfu tiltekinna ráðherra sem ekki var í samræmi við ferlið.
„Frá upphafi hefur verið ljóst að andstaða VG við aðild að ESB myndi veikja samningsstöðu Íslands. Eftir því sem nær dregur efnislegum viðræðum verður þetta vandamál skýrara,“ ritaði Þorsteinn til dæmis í Fréttablaðið 23. október 2010 og enn fremur: „Viðræður af þessu tagi lúta sömu lögmálum og aðrir samningar. Ákvarðanir þarf að taka jafnt og þétt eftir því sem þeim vindur fram.“ Þann 20. nóvember sama ár ritaði hann síðan um þetta sama viðfangsefni:
„Sú pólitíska tvöfeldni VG að greiða atkvæði með aðildarumsókn en vera jafnframt á móti aðild veikir stöðu Íslands í samningaviðræðum. Hún útilokar jafnframt að unnt verði að ljúka samningnum nema fleiri flokkar verði þá tilbúnir til að axla ábyrgð á niðurstöðunni. Ástæðan er sú að það er andstætt þingræðisreglunni að utanríkisráðherra undirriti samning ef meirihluti þingmanna styður ekki efni hans.“ Þá ritaði Þorsteinn enn fremur 15. janúar 2011:
„Veruleikinn er sá að báðir stjórnarflokkarnir þurfa að gangast undir sameiginlega ábyrgð á samningaferlinu öllu. Aðrir kostir eru að hætta við eða slíta samstarfinu.“ Hið sama kom efnislega fram í gögnum frá sambandinu sjálfu í tengslum við umsókn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna á sínum tíma þar sem lýst var áhyggjum af því að flokkarnir væru ekki samstíga í málinu. Flokkar andvígir inngöngu í Evrópusambandið gætu þannig ekki staðið að slíkri umsókn.
Við stöndum nú frammi fyrir hliðstæðum aðstæðum í þessum efnum. Ríkisstjórn sem er samansett af flokkum sem ekki eru samstíga gagnvart því hvort ganga eigi í Evrópusambandið. Einungis er til staðar málamiðlun á milli þeirra um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla fyrir lok árs 2027 um það hvort stefna eigi aftur að inngöngu í sambandið. Ekkert samkomulag er hins vegar um það hvað taki við verði niðurstaðan sú að sózt skuli eftir inngöngu á nýjan leik.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Fáni Evrópusambandsins. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)