Meðal þess sem kveðið er á um í samkomulagi við Evrópusambandið um sjávarútvegsmál sem Hanna Katrín Friðriksson, atvinnuvegaráðherra og þingmaður Viðreisnar, undirritaði á dögunum er náið samstarf við sambandið þegar kemur að stjórn veiða úr deilistofnum. Miklir hagsmunir eru í húfi en stór hluti af árlegum afla íslenzkra fiskiskipa kemur úr deilistofunum. Þá er langur vegur er frá því að Ísland og Evrópusambandið hafi alltaf átt samleið í þeim efnum.
Fram kemur engu að síður í samkomulaginu að í ljósi hliðstæðrar sýnar varðandi verndun hafsins og sjálfbærar veiðar á Norður-Atlandshafi hyggist Evrópusambandið og Ísland vinna náið saman að umsýslu fiskveiða úr deilistofnum, þar á meðal um fiskveiðistjórnun. Þá segir að í því felist einnig samstarf á vettvangi strandríkja og innan svæðisbundinna fiskveiðistofnana með samræmingu á afstöðu fyrir fundi fyrir augum og mögulegar sameiginlegar tillögur.
Hlaupið er af einhverjum ástæðum hratt yfir þennan hluta samkomulagsins í fréttatilkynningu atvinnuvegaráðuneytisins. Raunar er hreinlega ekkert minnzt á hann. Þess í stað segir einungis í henni varðandi þetta atriði að Hanna Katrín og Costas Kadis, sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins, hafi á fundi í tengslum við undirritun samkomulagsins meðal annars rætt um þörf á heildarsamkomulagi um skiptingu deilistofna í Norðaustur-Atlantshafi. Annað ekki.
Meðal þeirra deilistofna sem koma inn í íslenzku efnahagslögsöguna eru úthafskarfi, makríll, kolmunni og norsk-íslensk síld. Deilur hafa til dæmis staðið yfir á milli Íslands og Evrópusambandsins um veiðar á makríl og er af þeim sökum ekki samningur í gildi þar á milli um þær. Afstaða sambandsins hefur lengst af verið sú að íslenzk fiskiskip ættu engan rétt á að veiða makríl þrátt fyrir að hann hafi á liðnum árum leitað í miklu magni inn í lögsögu landsins einkum í ætisleit.
Með samkomulaginu er ljóst að Evrópusambandinu er meðal annars hleypt að ákvarðanatöku Íslands um veiðar á makríl í íslenzku efnahagslögsögunni sem sambandið hefur sem fyrr segir lýst sig andsnúið. Þá má ljóst vera að í samræmingu á afstöðu fyrir fundi á vettvangi strandríkja og svæðisbundinna fiskveiðistofnana felist fyrst og fremst aðlögun Íslands að stefnu Evrópusambandsins. Ekki sízt á meðan núverandi ríkisstjórn fer með stjórn landsins.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra og Costas Kadis sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins. Eigandi: © European Union, 2025, CC BY 4.0)