„Ég veit bara að það er rosalega mikil vegferð að fara í það ferli og það er líka vegferð sem þarf að vera mikil samstaða um hjá þjóðinni. Eins og dæmin hafa sýnt, þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu,“ sagði Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, í viðtali við hlaðvarpið Chess After Dark 27. ágúst síðastliðinn eða fyrir einungis tæpu ári síðan. Sigurður Kári Kristjánsson, lögmaður og fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur rifjað ummæli Kristrúnar upp í viðtalinu á Facebook-síðu sinni í ljósi þess hvernig málin hafa þróast síðan.
Kristrún sagði einnig í viðtalinu að hún teldi ótímabært að stefna að inngöngu í Evrópusambandið sem hún hafði ítrekað sagt áður og gerði ítrekað fram að þingkosningunum í nóvember: „Í Evrópumálunum hef ég verið mjög skýr á því að ég tel að þetta sé ekki rétti tíminn til að fara í þá vegferð. Mér finnst mikilvægara að sameina jafnaðarfólk um atriði sem eru í nærumhverfi okkar akkúrat núna. […] Þetta er mjög stór breyting fyrir íslenzkt samfélag og þú verður að vera með ofboðslega sterkt umboð til verka og þú getur ekki verið með einn til tvo stjórnmálaflokka sem ætla að leiða það verkefni.“
Tveir stjórnmálaflokkar, Samfylkingin og Viðreisn, hafa sem kunnugt er það á stefnuskrá sinni að ganga í Evrópusambandið. Hvorugur var hins vegar með það í kosningastefnu sinni fyrir þingkosningarnar. Samfylkingin talaði ekkert um málið og Viðreisn forðaðist það. Sló í mesta lagi í og úr í þeim efnum. Eftir kosningarnar var hins vegar tilkynnt að innganga í sambandið yrði sett á dagskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi fyrir lok árs 2027. Hins vegar er ljóst að ríkisstjórn flokkanna ásamt Flokki fólksins er komin á fullt í það að vinna að því að til þess komi að gengið verði þar inn.
„Ég er mjög meðvituð um það að það að ganga í Evrópusambandið er verkefni sem þorri þjóðarinnar verður að standa á bak við. Þetta þarf líka að koma frá grasrót sem er ekki bara í pólitísku samhengi,“ sagði Kristrún enn fremur í viðtalinu. „Ef það myndast stemming fyrir því að fara í ESB og það kemur frá fólkinu í landinu og fleiri flokkar eru komnir á þá skoðun og það myndast meirihluti fyrir því á Alþingi, þá mun það bara vera okkur í hag að vera komin í sterkari efnahagslega stöðu þegar við göngum þangað inn.“ Alls enginn þingmeirihluti er hins vegar fyrir málinu. Síðan kom rúsínan í pylsuendanum:
„Ég veit að fólk heldur að ég sé að blöffa með þetta. Það er bannað að plata. Það er bannað að plata í þessu starfi. Auðvitað geta hlutir breytzt en þegar ég segi að forgangsmálið núna verður efnahagslegur stöðugleiki í formi aðgerða sem við getum ráðist í strax í dag, ekki í formi alþjóðlegs samstarfs. Húsnæðismálin, heilbrigðismál, samgöngur og önnur atvinnustefna. Þetta eru risamál. Þá meina ég það og ég ætla ekki að fara á bak orða minna. Það þýðir ekki að það sé ekki hægt að ræða um ESB.“ Ekkert hefur gerzt síðan sem hefur breytt því sem Kristrún nefndi í viðtalinu. Hún var sem sagt að plata.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, og Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Eigandi: © European Union, 2025, CC BY 4.0)