„Við erum ekki tilbúin. Það er algerlega ljóst,“ hefur brezka dagblaðið Independent eftir Edgars Rinkēvičs, forseta Lettlands, en forystumenn Eistlands, Lettlands og Finnlands, sem öll eru aðilar að NATO og eiga landamæri að Rússlandi, hafa hvatt evrópsk aðildarríki varnarbandalagsins til þess að auka verulega fjárframlög sín til varnarmála. Án Bandaríkjanna geti bandalagið ekki varið Evrópu gegn rússneska hernum. Ríkin eru á meðal þeirra ríkja NATO sem verja mestu til varnarmála.
Hver Bandaríkjaforsetinn á fætur öðrum hefur hvatt evrópsk aðildarríki NATO á liðnum árum og átaugum til þess að verja meira fjármagni til varnarmála sinna og standa þannig við skuldbindingar sínar gagnvart bandalaginu. Verðandi forseti Bandaríkjanna, Donald Trump, hefur gengið mun lengra og hótað því að Bandaríkjamenn gætu jafnvel sagt skilið við NATO ef önnur aðildarríki stæðu ekki við skuldbindingar sínar í stað þess að varpa ábyrgðinni á bandarísk stjórnvöld.
Telja verður afar ólíklegt að Bandaríkin yfirgefi NATO. Allar líkur eru á því að hótum Trumps sé einfaldlega ætlað að skapa honum stöðu líkt og er gert í viðræðum um viðskipti. Aðferðafræði sem hann þekkir. Þá voru samþykkt lög fyrir ári síðan þess efnis að forseti Bandaríkjanna gæti ekki dregið landið út úr NATO án samþykkis bandaríska þingsins. Var um þverpólitískt samstarf að ræða og var Marco Rubio, verðandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna, annar forsvarsmaður þess.
Hugsanlegt er talið af lögspekingum að Trump gæti reynt að draga Bandaríkin út úr NATO framhjá þinginu með því að beita valdheimildum sínum á sviði utanríkismála. Hins vegar myndi það kalla á átök á milli forsetans og þingsins og hugsanlega gæti þingið í heild eða önnur deild þess höfðað mál í þeim efnum. Það hefur þó aldrei gerzt áður. Í öllu falli hefur verið bent á það að samkvæmt reglum NATO þurfi að líða ár frá því að ríki tilkynnir úrsögn sína þar til hún kemur til framkvæmda.
Hins vegar hafa flest evrópsk aðildarríki NATO verið að auka framlög sín til varnarmála, sum meira en önnur, sem kann þegar upp verður staðið að vera nægjanlegt. Talið er hins vegar að taka muni Evrópuríkin áratug til þess að bæta fyrir vanrækslu þeirra í þessum efnum undanfarna áratugi og verða fær um að verja sig sjálf. Takizt það verður Trump hins vegar löngu horfinn úr Hvíta húsinu en samkvæmt bandarísku stjórnarskránni getur hann aðeins setið eitt fjögurra ára kjörtímabil enn.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Bandarísk flotadeild. Eigandi: Bandaríski sjóherinn)