Vaxandi gremju hefur gætt að undanförnu í röðum Viðreisnar í garð forystu og þingflokks Samfylkingarinnar fyrir að beita sér ekki í umræðunni um Evrópusambandið sem ljóst er að komin er á fullan skrið. Viðtal Morgunblaðsins við Kristrúnu Frostadóttur, forsætisráðherra og formann Samfylkingarinnar, um síðustu helgi hefur verið sem olía á eldinn í þeim efnum en þar sagði hún meðal annars að áherzla ríkisstjórnar hennar væri á efnahagsmálin en ekki Evrópumálin.
Viðreisn hefur raunar gengið svo langt að hefja þegar óformlegan undirbúning fyrir inngöngu í Evrópusambandið áður en kjósendur fá að segja álit sitt á málinu. Meðal annars með því að undirrita samkomulag fyrr á þessu ári um utanríkismál sem meðal annars felur í sér pólitíska skuldbindingu um aðlögun að utanríkisstefnu sambandsins sem er hluti umsóknarferlisins. Enn fremur samkomulag um aðlögun að stefnu sambandsins í sjávarútvegsmálum varðandi deilistofna.
„Ég hef sagt og mun segja það áfram að ég er fyrst og fremst í þessu starfi fulltrúi ríkisstjórnarinnar og þjóðarinnar til þess að standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar og vil ráðast í aðgerðir eða vegferðir sem munu styrkja hag þjóðarinnar. Og við erum ekki að eyða tíma í eitthvað núna sem tekur orku í annað,“ sagði Kristrún í viðtalinu: „Evrópumálin snerta ekki núverandi efnahagsástand. Það liggur alveg fyrir.“ Hún gerir sér ljóslega grein fyrir því að þetta tvennt fari ekki saman.
Viðtalið við Kristrúnu hefur raunar fallið í svo grýttan jarðveg innan Viðreisnar að háttsettir einstaklingar innan flokksins hafa séð ástæða til þess að koma því á framfæri að stjórnarsamstarfinu yrði slitið af hans hálfu um leið og fyrir lægi að ekkert yrði af fyrirhuguðu þjóðaratkvæði um það hvort hefja ætti á ný umsóknarferli að Evrópusambandinu. Þetta hefur enn sem komið er ekki verið sagt opinberlega en komið á framfæri í samtölum á milli einstaklinga innan stjórnarflokkanna.
Hitt er svo annað mál að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar, talaði á hliðstæðum nótum og Kristrún fyrir þingkosningarnar í lok nóvember. Fyrst yrði þannig að koma efnahagsmálunum á betri stað og ná niður vöxtum og verðbólgu áður en hægt væri að fara að tala um inngöngu í Evrópusambandið. Til að mynda bæði í Spursmálum á mbl.is 20. nóvember og Forystusætinu í Ríkisútvarpinu viku áður. Ólíkt því sem gerðist eftir kosningarnar.
Forysta Viðreisnar lagði enga áherzlu á Evrópusambandið í aðdraganda kosninganna, sló í mesta lagi úr og í, og var þannig greinilega ljóst að málið væri ekki ávísun á atkvæði í þeim. Sumarið áður hafði Evrópuhreyfingin, þá undir forystu Jóns Steindórs Valdimarssonar, fyrrverandi þingmanns flokksins, látið Maskínu gera skoðanakönnun fyrir sig þar sem spurt var að því hvaða áhrif áherzla á inngöngu í sambandið hefði á atkvæði kjósenda. Niðurstöðurnar voru aldrei birtar.
Tveimur árum áður hafði Kristrún lýst því yfir að Samfylkingin legði ekki lengur áherzlu á inngöngu í Evrópusambandið. Í kjölfarið stórjókst fylgi flokksins. Ekki sízt af þeim sökum miðað við kannanir. Ólíkt Viðreisn var Samfylkingin ekki stofnað um inngöngu í sambandið. Þvert á móti varð það ekki stefna flokksins fyrr en nokkrum árum eftir stofnun hans. Tilvist Viðreisnar byggist hins vegar beinlínis á málinu. Án þess er hreinlega spurning hver sé tilvistargrundvöllur flokksins.
Með öðrum orðum liggur fyrir að flokkarnir tveir eru alls ekki á sömu blaðsíðunni í þessum efnum. Stór hluti af fylgisaukningu Samfylkingarinnar er vegna þess að áherzlan á Evrópusambandið var lögð til hliðar sem áður segir. Þar er ekki sízt um að ræða kjósendur sem áður studdu Vinstri græna. Eitt er að mati þeirra að Samfylkingin hafi samþykkt þjóðaratkvæði um það hvort hafið yrði aftur umsóknarferli að sambandinu en öllu alvarlegra ef flokkurinn færi að beita sér í þágu þess.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Stjórnarráðshúsið. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)