Vakin var athygli á afar mikilvægu atriði varðandi EES-samninginn í Dagmálum á mbl.is síðastliðinn fimmtudag þar sem Sigríður Á. Andersen, þingmaður Miðflokksins, benti á þá staðreynd að við framkvæmd samningsins er aðeins gert ráð fyrir að hægt sé að draga EFTA/EES-ríkin, Ísland, Noreg og Liechtenstein, fyrir dómstóla vegna meintra brota á skuldbindingum þeirra vegna hans en ekki Evrópusambandið. Einfaldlega sé ekki gert ráð fyrir því að sú staða geti komið upp að sambandið brjóti á EFTA/EES-ríkjunum líkt og nú stendur til með fyrirhuguðum tollum þess á ríkin þvert á ákvæði samningsins.
„Þessi áform, sem ekki eru niður fallin, áform um að leggja tolla á íslenzka framleiðslu inn í Evrópusambandið, þau eru ekki farin, þeim var bara frestað. Þau eru ennþá að malla í sameiginlegu EES-nefndinni. Og af því að menn halda að það sé hægt að fara með þetta fyrir dómstóla þá virðist þetta vera þannig, sem er auðvitað stórkostlegur agnúi, hérna lapsus á EES-samningnum, að það er ekki gert ráð fyrir því að ESB brjóti á EFTA-ríkjunum heldur bara að EFTA-ríkin standi ekki við skuldbindingar sínar gagnvart ESB. Þannig að það er engin leið til þess að fara með málið fyrir dómstóla.“
Verið er þess í stað að ræða málið í sameiginlegu EES-nefndinni. Hins vegar er það mjög lýsandi fyrir þá ójöfnu stöðu sem felst í EES-samningnum þar sem engan veginn er setið við sama borð á jafnræðisgrunni. Ekki er þannig nóg með að EFTA/EES-ríkin þurfi að taka einhliða upp regluverk frá Evrópusambandinu og framselja sífellt meira vald til stofnana þess, bæði óbeint en í vaxandi mæli beint, heldur ákveður sambandið hvað af regluverki þess falli undir innri markað þess og þar með allt Evrópska efnahagssvæðið. hvort ríkjunum standi síðan til einhver undanþágur frá því er háð samþykki sambandsins.
Með inngöngu í Evrópusambandið yrði farið úr öskunni í eldinn í þessum efnum. Ísland væri þar með alfarið með beinum hætti undir vald sambandsins sett og í mun fleiri málaflokkum en heyra undir EES-samninginn. Þá fer vægi ríkja Evrópusambandsins innan þess fyrst og fremst eftir því hversu fjölmenn þau eru. Vægi Íslands í ráðherraráði sambandsins, valdsmestu stofnun þess, yrði þannig til að mynda allajafna aðeins um 0,08% sem væri á við 5% hlutdeild í þingmanni á Alþingi. Tímabært er að skipta EES-samningnum út fyrir nútímalegan víðtækan fríverzlunarsamning líkt og ríki heimsins kjósa að gera í dag.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Sigríður Andersen, þingmaður Miðflokksins. Eigandi: Arno Mikkor / Aron Urb – Attribution 2.0 Generic)