Með hótun Evrópusambandsins um að beita Ísland og Noreg tollum með skírskotunar til varúðarráðstafana EES-samningsins er mögulega verið að skapa fordæmi sem geti orðið til þess að grafa undan honum. Þetta benti Stefán Már Stefánsson, lagaprófessor emeritus og einn helzti sérfræðingur landsins í Evrópurétti, á í grein í Morgunblaðinu í gær.
„Við beitingu ákvæðis 112. gr. samningsins verður einnig að hafa í huga að fordæmi geta auðveldlega skapast og þau fordæmisáhrif geta síðan dregið úr virkni samningsins,“ sagði þannig í greininni. Sjálfur kom ég inn á þetta í grein í blaðinu nýverið þar sem ég benti á það eins og fleiri að ekkert ástand hafi skapazt sem réttlætti beitingu ákvæðisins.
„Hins vegar er ekkert neyðarástand til staðar hjá Evrópusambandinu sem réttlætt getur beitingu ákvæðisins. Telji sambandið rétt að beita því við núverandi aðstæður vaknar sú spurning hvers konar fordæmi það setji og hvenær vænta megi þess að því verði beitt næst. Miðað við tilefnið nú gæti sambandið framvegis gripið reglulega til þess,“ sagði í grein minni.
Minnt er enn fremur á það í grein Stefáns að ráðstafanirnar sem gripuð er til á grundvelli ákvæðisins eigi að takmarkast við það sem sé bráðnauðsynlegt til þess að ráða bót á ástandinu sem skapazt hafi. Það ástand sem Evrópusambandið segist vera að bregðast við hefur þó ekkert með Ísland og Noreg að gera heldur framgöngu ríkja eins og Kína og Indlands.
Deginum ljósara er fyrir vikið að hótanir Evrópusambandsins fara þvert á EES-samninginn. Framganga sambandsins gagnvart okkur Íslendingum er þess utan mun verri en Donalds Trump Bandaríkjaforseta. Þannig er Evrópusambandið að fara gegn viðskiptasamningi okkar við sambandið á meðan við höfum engan slíkan samning við Bandaríkjamenn.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Fánar aðildarrríkja EFTA ásamt fána Evrópusambandsins. Eigandi: EFTA)