Fyrsta október næstkomandi tekur gildi ný reglugerð hér á landi sem tryggja á að farsímanotendur í viðskiptum við íslensk fjarskiptafyrirtæki muni greiða sömu gjöld fyrir farsímaþjónustu í Bretlandi og hér á landi. Svonefnd reikigjöld. Reglugerðin er sett á grundvelli fjarskiptalaga og fríverslunarsamnings Íslands og Bretlands. Reiki í gegnum EES-samninginn hefur gjarnan verið nefnt sem einn helzti kosturinn við hann þegar önnur rök hafa dugað skammt.
Fríverzlunarsamningurinn, sem tók gildi 1. júní 2023, kom í stað EES-samningsins í tilfelli Bretlands, annars mikilvægasta viðskiptalands Íslands á eftir Bandaríkjunum, eftir að Bretar yfirgáfu Evrópusambandið. Er skemmst frá því að segja að samningurinn hefur tryggt viðskiptahagsmuni landsins gagnvart Bretlandi með sambærilegum hætti og EES-samningurinn áður. Meira að segja að mati Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, formanns Viðreisnar.
Með öðrum orðum hefur sá málflutningur, að ekki væri hægt að tryggja viðskiptahagsmuni Íslands með jafngóðum eða betri hætti en felst í EES-samningnum, ekki átt við rök að styðjast sem og að ekki væri hægt að semja um reiki með öðrum hætti. Engin röð er af ríkjum eftir því að gerast aðilar að EES-samningnum eða gera hliðstæða samninga við Evrópusambandið en á sama tíma kjósa ríki heimsins að semja um víðtæka fríverzlunarsamninga sín á milli.
Hins vegar felur fríverzlunarsamningurinn við Bretland, ólíkt EES-samningnum, ekki í sér skuldbindingu til þess að taka einhliða upp vaxandi og íþyngjandi regluverk frá samningsaðilanum og framselja vald yfir íslenzkum málum í auknum mæli til hans. Með öðrum orðum er fríverzlunarsamningurinn á jafnræðisgrunni. Viðskiptahagsmunir Íslands voru ekki aðeins tryggðir með samningnum heldur einnig staðinn vörður um fullveldi landsins í þeim efnum.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Tower Bridge í London, höfuðborg Bretlands. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)