Hugtök skipta máli í stjórnmálum. Stjórnmálamenn og flokkar hafa gjarnan viljað nota hugtök sem hentað hafa þeirra málstað fremur en pólitískra andstæðinga sinna. Fáir ef einhverjir hafa gengið eins langt í þeim efnum og Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sem hefur ítrekað kallað hluti sem hafa í eðli sínu neikvæða skírskotun jákvæðum nöfnum í því skyni að reyna að fegra þá í pólitískum tilgangi. Svo virðist sem ríkisstjórnin hafi nú leitað í verkfærakistu hans.
Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, kaus þannig fyrr í vikunni að skírskota til 71. greinar þingskapalaga, sem heimilar forseta Alþingis að stöðva umræður í þinginu og beitt var í fyrsta sinn í áratugi í sumar, sem lýðræðisákvæðisins. Þá hefur ráðherrann og fleiri í stjórnarmeirihlutanum aðspurðir talað á þeim nótum að til greina komi að beita því á nýjan leik. Til að mynda varðandi frumvarp hennar um bókun 35 við EES-samninginn.
Hildur Sverrisdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, vakti athygli á þessu í vikunni og hafði uppi varnaðarorð í þeim efnum. „Meirihlutinn ræður jú vissulega en valdið á ekki að vera algjört og óskorað,“ sagði hún og einnig: „Þetta er lifandi ferli, bæði í þingsal og þingnefndum, þar sem frumvörpin eru rædd og greind af bæði þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu og þær umræður leiða oft og iðulega til verulegra breytinga.“ Báðir aðilar hefðu þar hlutverki að gegna.
Verði 71. greininni, sem oftast hefur verið nefnd kjarnorkuákvæðið að erlendri fyrirmynd vegna þess mikla inngrips í umræður á Alþingi sem beiting þess felur í sér og mögulegra afleiðinga, beitt ítrekað framvegis verður ekki lengur um undantekningu að ræða heldur reglu sem eykur eðli málsins samkvæmt líkurnar á því að henni verði ekki aðeins beitt heldur að sama skapi með ítrekuðum hætti gegn núverandi stjórnarflokkum þegar þeir verða komnir í stjórnarandstöðu.
Við þessu hefur verið varað í röðum stjórnmálafræðinga. Þá nefndi Eiríkur Bergmann Einarsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskólann á Bifröst, í vikunni að yrði þróunin með þeim hætti að stjórnarmeirihlutinn áskildi sér rétt til að beita ákvæðinu til þess að stöðva umræður stjórnarandstöðunnar þegar honum þóknaðist yrði að koma eitthvað nýtt til ætti hún að geta sinnt hlutverki sínu. Á meðan slíkt er ekki fyrir hendi er rétt að fara vægast sagt varlega í beitingu þess.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Alþingishúsið. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)