„Hver ætlar að fylgjast með því að hann komi ekki til baka? Breyti bara einum staf í nafninu sínu þannig það komi ekki fram í einhverju tékki á farþegalistum? Þú þarft ekkert að sýna vegabréf til að bóka far með flugi til Íslands,“ sagði Helgi Magnús Gunnarsson, fyrrverandi vararíkissaksóknari, í samtali við Vísi í gær vegna máls Mohamads Kourani, sem nú gengur undir nafninu Mohamad Th. Jóhannesson, en til stendur að náða hann af átta ára fangelsisdómi fyrir gróf ofbeldisverk, senda hann úr landi og banna honum að koma til landsins næstu 30 árin. Helgi benti réttilega á það að engin trygging væri fyrir því að Kourani kæmi ekki aftur til landsins. Sem er einkum vegna veru Íslands innan Schengen-svæðisins.
Mörg dæmi eru enda um að einstaklingar sem brotið hafa af sér hér á landi og verið sendir af landi brott hafi komið aftur til landsins undir öðru nafni. Til þess þarf almennt ekki að framvísa vegabréfi eða öðrum skilríkjum ef viðkomandi kemur frá öðru ríki innan Schengen-svæðisins. Þó til standi að senda Kourani til Sýrlands, sem ekki liggur fyrir hvort sýrlenzk stjórnvöld samþykki, eru ytri mörk svæðisins bæði í austri og suðri hriplek. Staðan er raunar svo slæm að Hans Leijtens, forstjóri Frontex, landamærastofnunar Evrópusambandsins, hefur hreinlega lýst því yfir að ómögulegt sé að koma í veg fyrir ólögmæta för inn á Schengen-svæðið. Einungis væri hægt að reyna að hægja á straumi fólks yfir ytri mörk þess.
Með aðildinni að Schengen samþykktu íslenzk stjórnvöld að fella niður hefðbundið landamæraeftirlit með vegabréfaskoðun gagnvart öðrum ríkjum svæðisins gegn því að hægt yrði að treysta því að eftirlitið á ytri mörkum þess yrði í lagi. Sú hefur þó aldrei verið raunin og hafa milljónir manna komist yfir ytri mörkin með ólögmætum hætti samkvæmt tölum frá Frontex. Þar er þó einungis um að ræða þá sem vitað er um. Þegar einu sinni er komið inn fyrir ytri landamæri svæðisins er þar með hægt að ferðast hvert sem er innan þess án þess að framvísa skilríkjum, eins og raunin er innan ríkja, og fyrir vikið nánast gefa upp hvaða nafn sem er. Þar á meðal hingað til lands. Kourani kann því að snúa aftur fyrr en síðar.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Farþegaþotur á alþjóðaflugvellinum í Hamborg. Eigandi: Kasevutzki)