Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er í raun ríkisstjórn sambandsins. Þetta sagði Guy Verhofstadt, forseti European Movement International, í ræðu á landsþingi Viðreisnar sem fram fór um síðustu helgi þar sem hann var heiðursgestur. Var hann spurður af Aðalsteini Leifssyni, aðstoðarmanni Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formanns flokksins, hvernig svara ætti gagnrýni á áhrifaleysi fámennra ríkja innan sambandsins.
„Með því að ganga í Evrópusambandið fáið þið fulltrúa á þinginu og í framkvæmdastjórninni, sem er í reynd ríkisstjórn sambandsins, og öll ríkin eiga fulltrúa í henni og sitja við sama borð. Það er einn þýzkur fulltrúi í framkvæmdastjórninni og að sama skapi yrði einn íslenzkur. Þannig að þið mynduð móta, ásamt öllum öðrum fulltrúum í henni, löggjöfina sem myndi gilda um ykkur. Þetta snýst um það að sitja við borðið,“ sagði Verhofstadt þannig aðspurður.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er vissulega hönnuð eins og ríkisstjórn og er falið hliðstætt vald innan sambandsins. Raunar talsvert meira enda getur hún ein lagt fram lagafrumvörp en ekki þingið. Markmiðið með samrunaþróuninni innan Evrópusambandsins hefur enda frá upphafi verið að til yrði að lokum evrópskt sambandsríki. Hrein leitun hefur verið að forystumönnum innan sambandsins á liðnum árum sem ekki hafa stutt lokamarkmiðið.
Fróðlegt er annars, en að sama skapi ekki óvænt, að Verhofstadt skyldi taka framkvæmdastjórnina sérstaklega sem dæmi um meint áhrif fámennra ríkja innan Evrópusambandsins í ljósi þess að ríki þess eiga í reynd ekki fulltrúa í henni. Þau tilnefna einn hvert en þeim sem þar taka sæti er síðan óheimilt að draga taum heimalanda sinna. Fyrir vikið eru umræddir einstaklingar einungis embættismenn sambandsins en ekki fulltrúar hagsmuna heimalandanna.
Verhofstadt minntist vissulega á þing Evrópusambandsins en ræddi það síðan ekki frekar. Kæmi til inngöngu Íslands í sambandið fengið landið sex þingmenn af vel yfir 700 á þingið sem væri á við hálfan þingmann á Alþingi. Staðan yrði síðan enn verri í ráðherraráði Evrópusambandsins, valdamestu stofnun þess. Þar tæki vægi Íslands alfarið mið af íbúafjölda landsins í langflestum ákvörðunum ráðsins og yrði einungis á við 5% hlutdeild í alþingismanni.
Vitanlega er skiljanlegt að Verhofstadt skyldi ekkert minnast á þetta. Þetta er hins vegar fyrst og fremst svokallað sæti við borðið sem hérlendir Evrópusambandssinnar tala gjarnan um og hann kaus að minnast á að sama skapi. Ófá dæmi eru um það að margfalt fjölmennari ríki en Ísland hafi orðið undir í ráðherraráðinu þegar teknar hafa verið ákvarðanir sem varðað hafa mikilvæga hagsmuni þeirra. Sætið þeirra við borðið dugði einfaldlega skammt.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Höfuðstöðvar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Eigandi: almathias)