Meðal þess sem kom fram í máli Jóns Steindórs Valdimarssonar, formanns Evrópuhreyfingarinnar og nýs aðstoðarmanns fjármálaráðherra, í Sprengisandi á Bylgjunni síðastliðinn sunnudag var það að óheppilegt væri að ríkisstjórnarflokkarnir þrír, Samfylkingin, Viðreisn og Flokkur fólksins, væru ekki samstíga um það að ganga í Evrópusambandið aðspurður af Kristjáni Kristjánssyni stjórnanda þáttarins. Þá gat hann engu svarað um það hvað tæki við í ljósi þess ef til þess kæmi að samþykkt yrði í fyrirhuguðu þjóðaratkvæði um málið að hefja á ný umsóknarferli að sambandinu.
Hið sama var raunin þegar þáverandi ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboð sótti um inngöngu í Evrópusambandið árið 2009. Samið var um það að send yrði inn umsókn þrátt fyrir að Samfylkingin væri hlynnt inngöngu í sambandið og VG andvíg henni sem leiddi til alls kyns erfiðleika. Meðal annars vegna þess að samþykki ráðherra ríkisstjórnarinnar þurfti til þess að loka hverjum áfanga ferlisins sem kallaði á fyrirvara af hálfu einstakra ráðherra sem aftur varð til þess að fulltrúar Evrópusambandsins lýstu ítrekað áhyggjum sínum af því.
Mjög skiptar skoðanir voru í röðum Evrópusambandssinna um umsóknina 2009. Var meðal annars varað við því í röðum þeirra að ólíklegt væri að umsókn við slíkar aðstæður skilaði tilætluðum árangri og væri miklu fremur til þess fallin að valda málstað þeirra sem vildu inngöngu í sambandið skaða. Þeir reyndust hafa algerlega rétt fyrir sér. Hið sama er uppi á teningnum í dag þar sem vægast sagt afar skiptar skoðanir eru uppi um það hvort rétt sé að hefja aftur slíkan leiðangur við enn óheppilegri aðstæður en áður. Aðrir telja líkt og áður að þrátt fyrir það komi ekki betra tækifæri.
Við þetta bætist að ekki er í raun hægt að ljúka umsóknarferlinu með klofna ríkisstjórn. Til að mynda benti Þorsteinn Pálsson, guðfaðir Viðreisnar, flokks Jóns Steindórs, á það í Fréttablaðinu 20. nóvember 2010 að stuðningur VG á sínum tíma við umsókn um inngöngu í Evrópusambandið en andstaða við inngöngu fæli í sér „pólitíska tvöfeldni“ sem útilokaði að unnt yrði að ljúka ferlinu nema fleiri flokkar yrðu reiðubúnir til að axla ábyrgð á málinu. „Ástæðan er sú að það er andstætt þingræðisreglunni að utanríkisráðherra undirriti samning ef meirihluti þingmanna styður ekki efni hans.“
Með öðrum orðum má ljóst vera að betur væri heima setið en af stað farið. Forsenda inngöngu í Evrópusambandið er sem fyrr þingmeirihluti fyrir málinu, kjörinn af íslenzkum kjósendum, og ríkisstjórn samstíga um það eins og Þorsteinn benti réttilega á. Hins vegar er meirihluti nýkjörinna þingmanna á Alþingi andvígur því að gengið verði í sambandið líkt og hingað til. Þá náðu flokkarnir tveir sem hafa inngöngu í sambandið á stefnuskrá sinni, Samfylkingin og Viðreisn, 26 þingmönnum samanlagt ekki sízt með því að forðast eins og heitan eldinn að minnast á málið fyrir kosningarnar.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Stjórnarráðshúsið. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)