Mikill meirihluti íbúa ríkja Evrópusambandsins taldi spillingu þrífast innan stofnana sambandsins samkvæmt niðurstöðum skoðanakönnunar sem gerð var fyrir framkvæmdastjórn þess árið 2013 eða 70%. Þar af 84% aðspurðra í Svíþjóð, 82% í Þýzkalandi og 80% í Austurríki. Hliðstætt hafði komið fram árin á undan. Viðbrögð Evrópusambandsins voru þau að hætta að spyrja um spillingu í stofnunum þess. Vart er því að furða að einungis 4% íbúa ríkja sambandsins treysti stofnunum þess bezt til þess að taka á spillingarmálum miðað við nýjustu könnunina fyrir framkvæmdastjórnina fyrir 2023.
Fjölmargir einstaklingar hafa tekið sæti í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins á liðnum árum sem verið hafa með dóma á bakinu fyrir spillingu heima fyrir, til rannsóknar fyrir meinta spillingu eða verið sakaðir um slíkt. Það hefur þó ekki komið í veg fyrir að þeir tækju sæti í henni með blessun þings sambandsins. Framkvæmdastjórnin hefur fyrir vikið oft virkað í gegnum tíðina líkt og skjól fyrir spillta stjórnmálamenn. Meðal annars á þetta við um núverandi forseta framkvæmdastjórnarinnar, Ursulu von der Leyen, sem var til rannsóknar fyrir spillingu í Þýzkalandi þegar hún tók við embættinu.
Hvað þing Evrópusambandsins varðar var fjallað um það í evrópskum fjölmiðlum fyrr á árinu, í aðdraganda kosninga til þingsins sem fram fóru í júní, að fjórðungur þeirra ríflega 700 þingmanna sem sæti áttu á þinginu fyrir kosningarnar, hátt í 200 manns, hefði verið sakaður um ýmis lögbrot og misferli. Þar á meðal um spillingu, fjárdrátt og kynferðislega áreitni. Rannsókn blaðamanna leiddi enn fremur í ljós um árið að fjöldi þingmanna hefði þegið mánaðarlegar greiðslur frá sambandinu til þess að reka skrifstofur í kjördæmum sínum sem voru ekki til í raun. Þeir þurftu aldrei að axla ábyrgð vegna þess.
Milljörðum evra hefur verið varið með óljósum hætti af stofnunum Evrópusambandsins á undanförnum árum samkvæmt skýrslu endurskoðunarsviðs þess. Fram kom í skýrslu sviðsins fyrir árið 2022 að tveir þriðju útgjalda sambandsins hefðu verið berskjaldaðir fyrir misferli með skattfé. Árum saman var bókhald Evrópusambandsins ekki einu sinni samþykkt af sviðinu. Þegar það komst í fjölmiðla fyrir tuttugu árum var brugðist við með því reka þáverandi yfirmann endurskoðunarsviðsins fyrir skort á hollustu eftir að áður hafði verið reynt að fá hann til þess að taka þátt í að hylma yfir málið.
Hvers kyns spilling hefur raunar verið svo landlæg í stjórnkerfi Evrópusambandsins að komið hafa upp spillingarmál innan OLAF, stofnunar sambandsins sem ætlað er að berjast gegn spillingu. OLAF beitti sér til dæmis fyrir því á sínum tíma að húsleit var gerð hjá blaðamanni sem hafði skrifað um fjármálaóreiðu innan stofnunarinnar, til þess að ná til heimildarmanns hans. Dæmin hér að ofan eru aðeins toppurinn á ísjakanum. Tal um að innganga í Evrópusambandið væri til þess fallin að draga úr spillingu hér á landi stenzt ljóslega enga skoðun. Með því yrði einfaldlega farið úr öskunni í eldinn.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Höfuðstöðvar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Eigandi: almathias)