„Ég meina það hundrað prósent þegar ég segi að ég verð eiginlega bara sorgmædd þegar ég heyri þetta. Að fólki dytti í hug að maður myndi gera nokkuð annað en það allra besta fyrir land og þjóð,“ sagði Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, í Bítinu á mánudaginn innt eftir viðbrögðum við vangaveltum um það hvort ríkisstjórnin væri mögulega með vilja að viðhalda verðbólgunni til þess að sannfæra almenning um að ganga í Evrópusambandið.
Ég vil persónulega ekki að trúa því að sú sé raunin. Einmitt vegna þess hversu ömurlegt það væri. En hvað á fólk að halda þegar verðbólgan eykst beinlínis og nær eingöngu vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir ítrekuð varnaðarorð og hástemmd loforð um að minnka hana? Annað hvort er um stórkostlega vanhæfni að ræða eða vilja. Annað útilokar þó ekki hitt. Á sama tíma eru bæði Kristrún og fjármálaráðherrann, Daði Már Kristófersson frá Viðreisn, sprenglærðir hagfræðingar.
Hvað var Samfylkingin í Reykjavík undir forystu Dags B. Eggertssonar, þáverandi borgarstjóra en nú þingmanns flokksins, í samstarfi við Viðreisn og fleiri flokka í borgarstjórn að gera annað en að stuðla að stórhækkuðu fasteignaverði með þeirri stefnu að engan veginn væri byggt nóg af íbúðarhúsnæði í borginni og þar með auknum tekjum hennar af fasteignagjöldum? Með því var verðbólgan um leið stóraukin enda hærra fasteignaverð verið stærsti áhrifaþátturinn í þeim efnum.
Kristrún sagði að því sterkari stöðu sem Ísland væri í, ef það ætlaði inn í Evrópusambandið, væri landið í sterkari stöðu til að gera betri samning við sambandið. Hitt er svo annað mál að því sterkari stöðu sem Ísland er í hafa landsmenn minni áhuga á því að ganga í Evrópusambandið. Ekki sízt í ljósi þess hversu slæmt efnahagsástandið er innan sambandsins. Þeir stjórnmálaflokkar sem hlynntir eru inngöngu í það hafa eðli málsins samkvæmt ekki pólitíska hagsmuni af betra efnahagsástandi.
Þess utan liggur fyrir, eins og kemur til að mynda fram í upplýsingaefni Evrópusambandsins á vefsíðum þess, að sáralítið ef eitthvað svigrúm er í raun til þess að semja um nokkuð þegar sótt er um inngöngu í sambandið. Þar á meðal eru varanlegar undanþágur frá yfirstjórn Evrópusambandsins ekki í boði fyrir umsóknarríki og hafa aldrei verið. Umsóknarferlið felur þannig í sér upptöku alls regluverks sambandsins samhliða viðræðum og aðlögun að stjórnsýslu þess á öllum sviðum.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, og Ursula von der Leyen, forsætisráðherra Evrópusambandsins. Eigandi: © European Union, 2025, CC BY 4.0)