Tveir frambjóðendur hafa gefið kost á sér vegna formannskjörsins á flokksþingi Framsóknarflokksins sem fram fer um miðjan næsta mánuð. Þær Lilja Alfreðsdóttir, varaformaður flokksins og fyrrverandi þingmaður og ráðherra, og Ingibjörg Isaksen þingflokksformaður hans. Lilja tilkynnti um framboð sitt í gærkvöldi en Ingibjörg fyrr í vikunni. Verulegur munur var á framboðsyfirlýsingum þeirra. Ekki sízt þegar kom að utanríkismálum. Lilja tileinkaði þeim þannig sérstakan kafla þar sem fullveldið var í aðalhlutverki á meðan Ingibjörg minntist ekki einu orði á málaflokkinn.
„Frelsi og fullveldi þjóðarinnar eru undirstaða framfara. Velmegun er mest í landinu, þegar við ráðum okkar málum og auðlindum sjálf. Sjálfbær auðlindanýting er grunnurinn að þeim lífskjörum sem Ísland býr við í dag. Aðild að Evrópusambandinu mun ekki auka hagsæld á Íslandi og hagsmunum Íslands er best borgið utan þess. Halda skal áfram góðum og nánum samskiptum við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins. Greiður aðgangur að helstu útflutningsmörkuðum þjóðarinnar er lykillinn að hagsæld, og því brýnt að Ísland sé í mikilli alþjóðasamvinnu og hagsmunagæsla Ísland sé efld til muna,“ sagði í yfirlýsingu Lilju undir fyrirsögninni: Fullveldi Íslands og alþjóðasamvinna.
Vart þarf að fara mörgum orðum um það að utanríkismálin hafa verið í deiglunni undanfarin misseri og því athyglisvert að Ingibjörg hafi kosið að minnast ekki á þau. Ekki sízt í tilfelli Evrópumálanna en slagur er bæði framundan um inngöngu í Evrópusambandið og frumvarp ríkisstjórnarinnar um bókun 35 við EES-samninginn sem kveður á um forgang innleiddar löggjafar frá Evrópusambandinu í gegnum samninginn gagnvart innlendri lagasetningu. Lilja hefur talað gegn samþykkt frumvarpsins á meðan Ingibjörg hefur tekið undir málflutning þeirra sem styðja það.
„Bókun 35 við EES-samninginn gengur gegn íslenskri lýðræðishefð. Bókun 35 felur í sér að íslensk stjórnvöld viðurkenni forgang EES-réttar fram yfir landslög, sem væri í reynd afsal á löggjafarvaldi Alþingis. Samkvæmt Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins, er innleiðing bókunar 35 ekki formsatriði heldur efnislegt inngrip í stjórnarskrárbundið sjálfstæði ríkisins. Núverandi fyrirkomulag, þar sem íslenskir dómstólar túlka lög í samræmi við EES-samninginn, tryggir bæði réttindi borgaranna og virðingu fyrir þjóðréttarlegum skuldbindingum án þess að grafa undan stjórnarskránni,“ skrifaði Lilja þannig til dæmis í grein sem birt var í Morgunblaðinu 7. október síðastliðinn og áfram:
„Samþykkt bókunar 35 væri hins vegar pólitísk yfirlýsing um að Ísland undirgangist yfirþjóðlegt vald yfir eigin lögum. Það myndi veikja stöðu Alþingis sem æðsta handhafa löggjafarvalds og brjóta gegn þeirri sömu lýðræðishefð sem hefur varðveitt sjálfstæði þjóðarinnar í meira en árþúsund. Íslensk stjórnskipan byggist á því að valdið komi frá þjóðinni og sé bundið við lög sem hún setur sér sjálf. Með því að hafna bókun 35 ver Ísland lýðræðislega hefð sína og þá meginreglu að engin yfirþjóðleg löggjöf skuli hafa forgang fram yfir vilja Alþingis. Að standa vörð um þessa grundvallarreglu er ekki andstaða við Evrópusamvinnu heldur trygging þess að þátttaka Íslands í henni verði áfram á forsendum sterkrar lýðræðishefðar og fullveldis þjóðarinnar.“ Talsvert annað hefur komið fram í málflutningi Ingibjargar:
„Það er mikilvægt að hafa í huga að bókun 35 er ekki gegn stjórnarskrá. Hún felur ekki í sér framsal á fullveldi og felur ekki í sér að Alþingi hafi minni völd. Hún tryggir einfaldlega að skýrleiki sé til staðar þegar lög eru túlkuð og innleidd,“ sagði Ingibjörg til að mynda í umræðum á Alþingi 11. febrúar 2025. Það er mikilvægt að við ræðum bókun 35 á málefnalegan og yfirvegaðan hátt og af skynsemi. Við eigum ekki að láta umræðuna snúast um óþarfa ótta eða röng skilaboð um framsal fullveldis en við skulum ekki ræða aðeins hvað bókun 35 þýðir heldur hvernig við tryggjum að Ísland sé í sterkri stöðu innan EES til framtíðar.“ Þá beitti Ingibjörg sér fyrir því á dögunum ásamt Sigurði Inga Jóhannssyni, formanni Framsóknarflokksins, að þingmönnum flokksins yrði settur stóllinn fyrir dyrnar varðandi það að tala gegn frumvarpi ríkisstjórnarinnar.
Vert er að rifja upp í þessu sambandi skoðanakönnun Prósents fyrir Heimssýn, hreyfingu sjálfstæðissinna í Evrópumálun, sem birt var fyrr í þessum mánuði þar sem kom fram að fleiri landsmenn væru andvígir samþykkt frumvarps ríkisstjórnarinnar en hlynntir eða rúm 43% á móti 31%, 58% gegn 42% ef aðeins er miðað við þá sem tóku afstöðu með eða á móti. Á meðal stuðningsmanna Framsóknarflokksins eru hins vegar 64% á móti frumvarpinu og aðeins 13% hlynnt samþykkt þess. Ef miðað er einungis við þá sem tóku afstöðu með eða á móti er andstaðan 83% í röðum þeirra.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Ingibjörg Isaksen, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, og Lilja Alfreðsdóttir, varaformaður flokksins og fyrrverandi þingmaður og ráðherra. Eigandi: Samsett mynd úr framboðsmyndum Ingibjargar og Lilju)