Forystumenn Evrópusambandsins hafa ítrekað gengizt við því að ríki þess hafi fjármagnað hernaðaruppbyggingu Rússlands og síðan hernað landsins í Úkraínu með miklum kaupum á rússneskri orku áratugum saman. Ríki sambandsins voru mjög lengi langstærsti kaupandi einkum gass og olíu frá Rússlandi sem skapað hefur stærstan hluta útflutningstekna landsins. Dregið hefur verið úr kaupunum síðan en þeim verður ekki alfarið hætt fyrr en í fyrsta lagi í byrjun næsta árs.
„Ég hafði rangt fyrir mér,“ sagði Wolfgang Schäuble, fyrrverandi fjármálaráðherra Þýzkalands, í kjölfar þess að rússneskar hersveitir réðust inn í Úkraínu í lok febrúar árið 2022. „Við höfðum öll rangt fyrir okkur.“ Vísaði hann þar til þeirrar stefnu þýzkra stjórnvalda um áratugaskeið, óháð því hvaða stjórnmálaflokkar voru við völd, að vinna að nánari efnahagslegum tengslum við Rússland. Einkum í orkumálum sem varð til þess að Þýzkaland varð háð rússneskri orku.
„Þegar Rússar réðust inn á Krímskaga töluðum við um að við þyrftum að draga úr því hversu háð við værum rússnesku gasi,“ sagði Josep Borrell, þáverandi utanríkisráðherra Evrópusambandsins, í ræðu 9. marz 2022. Þess í stað hefðu ríki sambandsins þvert á móti aukið kaupin. Í annarri ræðu í sama mánuði sagði hann að rætt hefði verið um það að draga þyrfti úr í þessum efnum í að minnsta kosti tuttugu ár en þvert á móti hefði sambandið sífellt orðið háðara rússnesku gasi.
Þáverandi forseti leiðtogaráðs Evrópusambandsins, Charles Michel, viðurkenndi að sama skapi á Twitter-síðu sinni (nú X.com) 30. maí 2022 að ríki þess hefðu að miklu leyti fjármagnað hernaðaruppbyggingu og stríðsrekstur Rússa með kaupum á rússneskri orku. Með áformuðum aðgerðum sambandsins til þess að draga úr því hversu háð það væri rússneskri olíu hefði því verið „skrúfað fyrir gríðarlega uppsprettu fjármögnunar fyrir stríðsvél þess,“ líkt og hann orðaði það.
„Við munum ekki lengur gera Rússlandi kleift að nota orkumálin sem vopn gegn okkur. Við munum ekki lengur með óbeinum hætti hjálpa til við að fjármagna stríðsrekstur þeirra,“ sagði Dan Jørgensen, orkumálaráðherra Evrópusambandsins, á blaðamannafundi í Strasbourg í maí síðastliðnum þegar kynnt voru áform um að sambandið yrði ekki lengur háð rússnesku gasi í lok árs 2027. Síðar var það fært til upphafs þess árs vegna þrýstings frá bandrískum stjórnvöldum.
Með öðrum orðum munu ríki Evrópusambandsins, þar á meðal og ekki sízt Frakkland, Spánn, Holland og Belgía, ekki hætta að kaupa rússneskt gas fyrr en eftir ár, fimm árum eftir innrásina í Úkraínu. Ef það þá gengur eftir. Fullt tilefni er til þess að velta því fyrir sér hvort til innrásar Rússlands í Úkraínu hefði komið ef ekki hefðu runnið gríðarlegar fjárhæðir frá ríkjum Evrópusambandsins í fjárhirzlur rússneskra stjórnvalda árum og áratugum saman. Sennilega ekki.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Rússneskur heiðursvörður í Moskvu, höfuðborg Rússlands. Eigandi: Bandaríski flugherinn)