Mikil samskipti hafa átt sér stað á undanförnum mánuðum á milli hérlendra stjórnvalda annars vegar og forystumanna og embættismanna Evrópusambandsins hins vegar um það hvernig staðið verði að fyrirhuguðu þjóðaratkvæði um það hvort stefnt verði á nýjan leik að inngöngu Íslands í sambandið. Þá fyrst og fremst af hálfu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra og Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra og embættismanna í ráðuneytum þeirra.
Kristrún greindi erlendum fjölmiðlum frá því í heimsókn til Póllands í gær að boðað yrði til þjóðaratkvæðisins á næstu mánuðum. Fréttavefurinn Politico greindi frá því fyrr í vikunni að það færi mögulega fram strax í ágúst á þessu ári og vísaði í heimildarmenn sem þekktu vel til málsins. Talið er að þeir heimildarmenn séu embættismenn Evrópusambandsins. Þess má geta að fjallað var um það á Stjórnmálin.is 7. janúar að mögulega yrði kosið seint í sumar eða næsta haust.
Forystumenn ríkisstjórnarinnar vildu lítið tjá sig um frétt Politico við hérlenda fjölmiðla og lögðu sig fram við að drepa málinu á dreif. Einhverra hluta vegna berast landsmönnum nær allar fréttir um þjóðaratkvæðið frá útlöndum í gegnum erlenda fjölmiðla. Upplýsingagjöfin til almennings á Íslandi hefur hins vegar verið í skötulíki og varla það. Hvers vegna Kristrún og Þorgerður telja ástæðu til þess að tjá sig mun ítarlega um málið við erlenda aðila en sína eigin þjóð er vitanlega sérstakt.
„Það eru alls konar vangaveltur úti um allan heim um alls konar hluti. Þetta er bara það sem þau setja fram,“ sagði Þorgerður við mbl.is á síðastliðinn mánudag spurð hvort eitthvað væri til í frétt Politico. „Afhverju segir þú ágúst en ekki bara desember eða eitthvað annað? Þetta eru vangaveltur. Vangaveltur eru eitt en staðreyndirnar annað.“ Fram kom sama dag á Vísi um málið að Þorgerður hefði að að sama skapi komið sér hjá því að svara því beint hvort eitthvað væri hæft í fréttinni.
Til stendur að leggja fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðið á yfirstandandi þingi og afgreiða hana fyrir þinglok. Verði sú raunin gæti kosningin farið fram í sumar en þrír mánuðir þurfa að líða frá samþykkt tillögunnar þar til hún getur farið fram. Forystumenn stjórnarinnar hafa sagt að tímasetningin lægi ekki fyrir og að valinn yrði „hentugur gluggi“ í þeim efnum. Hugmyndin er það fari fram þegar mestar líkur eru taldar á því að nýtt umsóknarferli verði samþykkt.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, og Ursula von der Leyen, forsætisráðherra Evrópusambandsins (forseti framkvæmdastjórnar þess). Eigandi: © European Union, 2025, CC BY 4.0)