Fyrirsögnin er efnisleg tilvitnun í málflutning íslenzkra Evrópusambandssinna þegar þeir halda statt og stöðugt fram hlutum sem fara þvert á það sem Evrópusambandið sjálft og forystumenn þess hafa sagt. Ekki sízt varðandi umsóknarferlið að því. Ef Evrópusambandssinnarnir fara með rétt mál hlýtur sambandið að vera að segja ósatt. Sem varla eru þá meðmæli með inngöngu í það ofan á annað. Ef Evrópusambandið fer hins vegar rétt með eru þeir sjálfir að segja ósatt. Hvort er það?
Með fullri virðingu fyrir hérlendum Evrópusambandssinnum er deginum ljósara að Evrópusambandið er að segja satt en þeir ósatt. Þó ekki nema vegna þess að upplýsingar frá sambandinu eru í fullu samræmi við reynslu ríkja sem sótt hafa um inngöngu í það á liðnum árum. Þegar þeim er bent á það hvað Evrópusambandið hefur sagt vilja þeir alls ekki ræða það. Þetta er auðvitað hið vandræðalegasta mál. Þeir vilja Ísland í sambandið en eru á sama tíma að saka það um að ljúga að okkur.
Til að mynda segja Evrópusambandssinnar að umsóknarferlið að Evrópusambandinu sé ekki aðlögunarferli. Það sé rangt og einhver skáldskapur þeirra sem ekki vilja í sambandið. Raunar segja þeir að aðeins sé um einfaldar viðræður að ræða. Hins vegar hefur komið víða fram hjá sambandinu að ferlið snúist einmitt fyrst og fremst um aðlögun að öllu regluverki og stjórnsýslu þess. Þetta þarf enn fremur að eiga sér stað samhliða viðræðunum sem eru aðeins hluti ferlisins:
„Umsóknarríki verða að samþykkja regluverkið áður en þau geta gengið í Evrópusambandið og gera það að hluta af landslögum sínum. Upptaka og innleiðing regluverksins er grundvöllur viðræðnanna. […] Hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig fer eftir því hversu fljótt hvert ríki kemur á umbótum og aðlagast regluverki sambandsins. […] Markmið viðræðnanna er að umsóknarríkið taki upp regluverkið eins og það leggur sig,“ segir til dæmis á vefsíðu Evrópusambandsins.
„Viðfangsefni samningaviðræðna um inngöngu [í Evrópusambandið] er geta umsóknarríkis til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem fylgja veru í sambandinu. Hugtakið „samningaviðræður“ getur verið villandi. Viðræðurnar snúast um skilyrði og tímasetningar upptöku, innleiðingar og framkvæmdar umsóknarríkis á reglum Evrópusambandsins [sem] eru ekki umsemjanlegar,“ segir einnig í upplýsingabæklingi sem sambandið hefur gefið út um umsóknarferlið.
„Þetta snýst að miklu leyti um það að aðlaga löggjöf umsóknarríkisins að löggjöf Evrópusambandsins,“ sagði Marta Kos, stækkunarráðherra sambandsins, í samtali við norska ríkisútvarpið NRK 21. maí í fyrra um umsóknarferlið. Spurð hvort hægt væri að fá undanþágur, til dæmis í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum, sagði hún: „Almennt verða ný ríki að samþykkja allar reglurnar. En stundum er mögulegt að fá aðlögunartímabil.“ Það er, aðeins tímabundnar undanþágur.
Forystumenn Evrópusambandsins hafa ítrekað tekið fram að varanlegar undanþágur frá yfirstjórn þess séu ekki í boði fyrir umsóknarríki. Evrópusambandssinnarnir hafa brugðið á það ráð að tína til hitt og þetta og grauta saman í þeim efnum. Bæði tímabundnum undanþágum og sérstökum aðlögunum (sem þeir kalla sérlausnir) sem breyta engu um að valdið í þeim efnum fer til Evrópusambandsins. Allt til þess að reyna að telja fólki trú um að veruleikinn sé annar en hann er.
Hvers konar málstaður er það sem kallar á slíka framkomu í garð fólks? Forystumenn Evrópusambandsins hafa eins ítrekað sagt að það liggi fyrir í öllum meginatriðum hvað sé í boði fyrir ríki sem gangi þar inn. Spilin séu á borðinu fyrir allra augum, stefnur og regluverk sambandsins. Eins og Olli Rehn, þáverandi stækkunarráðherra þess, benti á í Morgunblaðinu haustið 2009. En Evrópusambandssinnarnir hafna þessu og eru þar með að saka Evrópusambandið um lygar.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra og Maros Sefcovic, viðskiptaráðherra Evrópusambandsins. Eigandi: © European Union, 2025, licensed under CC BY 4.0)