Komið hefur ítrekað fram í máli Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttir utanríkisráðherra að hún vilji að kafli umsóknarferlisins að Evrópusambandinu um sjávarútvegsmál verði opnaður fyrst verði samþykkt í þjóðaratkvæðinu í lok ágúst að hefja ferlið á nýjan leik. Tilgangurinn með því hefur ljóslega verið sá að senda þau skilaboð að strax yrði fengin niðurstaða í málaflokkinn. Marta Kos, stækkunarráðherra sambandsins talaði á sömu nótum nýverið. Hins vegar viðurkenndi Þorgerður í grein á Vísi fyrr í vikunni að þó kaflinn yrði mögulega opnaður „sem fyrst“ yrði honum líklega lokað síðast.
„Ég hef lagt á það þunga áherslu að þessi kafli [sjávarútvegurinn] og kaflinn um landbúnað verði opnaðir sem fyrst, komi til viðræðna, og ég hygg að þessir kaflar muni koma til með að lokast síðast,“ sagði Þorgerður í greininni. Þegar umsóknarferlið að Evrópusambandinu var í gangi síðast lögðu íslenzkir ráðamenn mikla áherzlu á það að sama skapi að sjávarútvegskaflinn yrði opnaður sem fyrst. Allavega Steingrímur J. Sigfússon, annar oddviti þáverandi ríkisstjórnar. Kaflinn var hins vegar aldrei opnaður þar sem sambandið skilaði aldrei rýnisskýrslu sinni um hann sem var forsenda þess.
„Mikilvægustu kaflarnir, þar sem tekist hefði verið á um mestu hagsmunina, höfðu ekki enn verið opnaðir þegar viðræðunum var hætt, en eins og fram kemur í skýrslu Alþjóðmálastofnunar hefðu þeir hagsmunir, þ.á.m. á sviði sjávarútvegs, landbúnaðar, umhverfismála, efnahags- og peningamála, byggðastefnu og uppbyggingarsjóðs, auk framlagsmála, beðið „lokarimmu“ viðræðnanna,“ segir í drögum að skýrslu sem Gunnars Pálssonar, þáverandi sendiherra, vann fyrir utanríkisráðuneytið árið 2018. Þegar viðræðunum hafi verið hætt 2013 hafi fyrir vikið fáar staðreyndir legið fyrir.
„Þegar viðræðunum var hætt nokkrum vikum síðar, lágu fáar staðreyndir fyrir um afstöðu sambandsins til mikilvægustu þjóðarhagsmuna Íslands í viðræðunum. Sú aðferð sem beitt var í viðræðunum virðist á hinn bóginn hafa miðast við að sem flestum köflum viðræðnanna yrði lokað áður en lokarimman hæfist og skriðþungi viðræðnanna þannig orðinn tilfinnanlegur og sýnilegur áður en til þess kæmi,“ segir enn fremur. Sem sagt að skapa þrýsting á að klára ferlið þrátt fyrir að ekki fengist ásættanleg niðurstaða í erfiðu köflunum vegna þess hversu mikið hefði verið lagt í það.
Framganga Evrópusambandsins í þessum efnum er vel þekkt þegar það er annars vegar. Tilgangurinn með því að klára erfiðustu kaflana síðast er ekki sízt að svigrúmið til þess að fara ofan í saumana á niðurstöðunni verði sem minnst. Hvað sem líður óskhyggju Þorgerðar um að umsóknarferlið gæti tekið 18 mánuði eru allar líkur á því að sá tími yrði miklu lengri. Talað var einnig um að ferlið gæti gengið hratt fyrir sig síðast þegar það var í gangi en raunin varð hins vegar sú að þegar viðræðum var hætt höfðu nær eingöngu kaflar sem féllu alfarið undir EES-samninginn verið kláraðir.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Frá Stykkishólmi. Eigandi: Domenico Convertini – Creative Commons Attribution 2.0 Generic)