Forystumönnum ríkisstjórnarinnar hefur verið tíðrætt um það að verði samþykkt í þjóðaratkvæðinu í lok ágúst að setja stefnuna á Evrópusambandið hefjist samningaviðræður við það. Hins vegar hefur ítrekað komið fram hjá forystumönnum sambandsins og í gögnum þess að ekki sé um eiginlegar samningaviðræður að ræða. Nú síðast undirstrikaði Marta Kos, stækkunarráðherra Evrópusambandsins, þetta í myndskeiði sem hún birti á Facebook-síðu sinni 26. marz. Viðræðurnar ganga enda fyrst og síðast út á aðlögun eins og komið hefur skýrt fram í gögnum sambandsins.
„Við myndum ekki kalla þetta samningaviðræður,“ sagði Kos þannig í myndskeiðinu eftir að hafa lýst því yfir að viðræðurnar við Ísland yrðu þær auðveldustu sem Evrópusambandið hefði farið í. Lýsing hennar á þeim rímar vel við það sem til dæmis hefur komið fram í gögnum sambandsins í þeim efnum. Til að mynd upplýsingabæklingi sem Evrópusambandið gaf út á sínum tíma til þess að útskýra umsóknarferlið að því. Þar kemur beinlínis fram að hugtakið samningaviðræður kunni að vera villandi enda snúst viðræðurnar um það með hvaða hætti umsóknarríki aðlagist sambandinu en ekki hvort.
„Viðfangsefni samningaviðræðna um inngöngu [í Evrópusambandið] er geta umsóknarríkis til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem fylgja veru í sambandinu. Hugtakið „samningaviðræður“ getur verið villandi. Viðræðurnar snúast um skilyrði og tímasetningar upptöku, innleiðingar og framkvæmdar umsóknarríkis á reglum Evrópusambandsins – um 100.000 blaðsíður af þeim. Og þessar reglur (einnig þekktar undir heitinu acquis, franska fyrir „það sem hefur verið samþykkt“) eru ekki umsemjanlegar,“ segir þannig í bæklingnum sem rímar vel við önnur gögn sambandsins.
„Fyrir umsóknarríki snýst þetta í raun um að komast að samkomulagi um það hvernig og hvenær eigi að samþykkja og innleiða reglur og verklagsreglur Evrópusambandsins. Fyrir sambandið er mikilvægt að fá tryggingar fyrir dagsetningu og skilvirkni innleiðingar reglnanna af hálfu hvers umsóknarríkis. Samningaviðræður fara fram milli aðildarríkja Evrópusambandsins og hvers umsóknarríkis og hraði þeirra fer eftir framvindu hvers lands við að uppfylla kröfurnar,“ segir enn fremur í bæklingnum. Þetta kemur einnig fram í gögnum sambandsins vegna umsóknar Íslands á sínum tíma.
„Farið verður fram á það við Ísland að það tilgreini afstöðu sína með tilliti til regluverksins og geri grein fyrir því hve vel miði áfram við að uppfylla viðmiðanirnar. Rétt innleiðing Íslands á regluverkinu og framkvæmd þess, þ.m.t. árangursrík og skilvirk beiting af hálfu viðeigandi stofnana á sviði stjórnsýslu og dómsmála, mun ákvarða hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig,“ segir þannig til að mynda í viðræðuramma Evrópusambandsins vegna umsóknarinnar en eins og nafnið gefur til kynna felur hann í sér þann ramma sem viðræðurnar fara fram innan og einng umboð sambandsins.
„Þetta snýst að miklu leyti um það að aðlaga löggjöf umsóknarríkisins að löggjöf Evrópusambandsins,“ sagði Kos í samtali við norska ríkisútvarpið NRK 21. maí á síðasta ári um umsóknarferlið. Spurð hvort hægt væri að fá undanþágur, til dæmis í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum, sagði hún: „Almennt verða ný ríki að samþykkja allar reglurnar. En stundum er mögulegt að fá aðlögunartímabil.“ Komið hefur skýrt fram í máli forystumanna sambandsins að varanlegar undanþágur (e. opt-outs) séu ekki í boði en þær eru eina leiðin til þess að halda yfirráðum yfir tilteknum málaflokkum.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Marta Kos, stækkunarráðherra Evrópusambandsins. Eigandi: Þjóðþing Moldóvu)