„Það mun hafa afdrifaríkar afleiðingar fyrir almenning í landinu ef við segjum nei, að útiloka án frekari umhugsunar að taka upp evru og sitja uppi með krónuna næstu áratugi. Það er mjög afdrifarík ákvörðun fyrir heimilin í landinu, fyrir nýsköpunarfyrirtækin í landinu, fyrir unga fólkið í landinu,“ er haft eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formanni Viðreisnar, í Heimildinni fyrr í þessari viku. Erfitt er að túlka orðalagið sem annað en hótun í garð þjóðarinnar að kjósi hún ekki „rétt“ fari illa fyrir henni. Sama Þorgerður Katrín og segist treysta þjóðinni.
Fyrir það fyrsta hafa lágir vextir á evrusvæðinu engan veginn verið birtingarmynd heilbrigðs efnahagsástands heldur þvert á móti efnahagslegrar stöðunar víðast hvar innan svæðisins með tilheyrandi skorti á bæði hagvexti og framleiðni og viðvarandi miklu atvinnuleysi. Ekki sízt í stærstu hagkerfinum Þýzkalandi og Frakklandi. Tilgangur lágra vaxta er einkum sá að reyna að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það er ástæða fyrir því að hérlendir Evrópusambandssinnar tala aldrei um aðrar hagstærðir en vexti. Þær tölur eru enda ekki og hafa ekki verið neitt til þess að hrópa húrra yfir.
„Takist ekki að auka framleiðni innan Evrópusambandsins munum við neyðast til þess að velja og hafna. Við munum ekki geta orðið í senn leiðandi á tæknisviðinu, leiðarljós ábyrgðar í loftlagsmálum og forystuafl á alþjóðasviðinu. Við munum ekki geta fjármagnað velferðarkerfi okkar. Við munum þurfa að draga úr einhverjum, ef ekki öllum, metnaðarfullum markmiðum okkar,“ segir í skýrslu Marios Draghi, fyrrverandi seðlabankastjóra sambandsins, fyrir það sem kom út haustið 2024. Þar á meðal í nýsköpun. Kom meðal annars fram að nýsköpunarfyrirtæki leituðu frekar annað.
Komið hefur reyndar fram í máli Þorgerðar að hún treysti þjóðinni ekki til þess að taka eigin ákvörðun í þjóðaratkvæðinu í lok sumars heldur þá sem samrýmist hennar eigin afstöðu. Þannig sagði hún við fréttavefinn Politico 17. júlí á síðasta ári að hún „treysti íslenzku þjóðinni til þess að ákveða að halda áfram“ umsóknarferlinu að Evrópusambandinu. Kannanir höfðu þá sýnt mun fleiri hlynnta því en andvíga. Við fréttavefinn Euronews 19. marz sagði hún hins vegar: „Niðurstaðan gæti verið jákvæð núna, í dag ef við myndum kjósa. Á hinn bóginn…“ og skipti svo um umræðuefni.
Við komum þá að lokum að ummælum Þorgerðar í Heimildinni um nei „án frekari umhugsunar“. Kjósi fólk nei verði það gert í hugsunarleysi. Einungis með því að segja já sé það að taka upplýsta ákvörðun. Þetta er auðvitað enn frekar til marks um það að hún treysti alls ekki þjóðinni til þess að taka eigin ákvörðun. Eina boðlega og ásættanlega niðurstaðan sé já. Hitt er svo annað mál að allt eins má skilja ummæli Þorgerðar í upphafi á þann veg að verði niðurstaðan nei muni hún beinlínis sjá til þess að það hafi afdrifaríkar afleiðingar fyrir þjóðina. Hún verður allavega í aðstöðu til þess.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Utanríkisráðuneytið. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)