Hliðstæð þróun hefur að mörgu leyti átt sér stað á húsnæðismarkaði innan Evrópusambandsins og á Íslandi á undanförnum árum sem felur „að margra mati í sér alvarlega húsnæðiskreppu“ þar sem sífellt erfiðara verður, ekki sízt fyrir ungt fólk, að komast inn á markaðinn. Þetta er á meðal þess sem fram kemur í nýrri greinargerð sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann fyrir utanríkismálanefnd Alþingis um áhrif inngöngu Íslands í sambandið og upptöku evrunnar.
„Æ erfiðara verður fyrir ungt fólk að komast inn á húsnæðismarkað í mörgum Evrópulöndum og hátt leiguverð til þeirra sem ekki ná að festa kaup á húsnæði skapar svokallaða fátæktargildru leiguhúsnæðis, þegar há leiga hindrar sparnað (e. tenure trap). Takist tekjulægri fjölskyldum að festa kaup á húsnæði sýna gögn að greiðslubyrði er víðast hvar yfir ráðlögðum mörkum hjá lægsta fimmtungi tekjuskalans (40% af ráðstöfunartekjum),“ segir þannig í greinargerðinni.
„Fjármálavæðing íbúðarhúsnæðis (e. financialization ) er almenn tilhneiging á Evrópusambandssvæðinu eins og hérlendis, þar sem litið er á eignarhald á íbúðarhúsnæði sem fjármálagjörning með tilheyrandi ávöxtunarkröfu fremur en kjölfestueign fjölskyldna. Eignarhaldið er þannig að færast í auknum mæli til fjárfestingarsjóða og annarra fagfjárfesta, þar á meðal lifeyrissjóða,“ segir áfram. Stofnfjárfestar ættu þannig þegar stóran hluta íbúðarhúsnæðis þar.
Túlka mætti þessa þróun, sem margir litu neikvæðum augum, á tvo vegu varðandi það hvort Ísland ætti að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. „Annars vegar mætti sjá þetta sem vísbendingu um að Ísland eigi nóg með sjálft sig og þurfi ekki að bæta húsnæðiskreppu Evrópusambandsins við sína eigin. Hins vegar mætti halda því fram að það gæti aukið líkur Íslands á árangri á sviði húsnæðismála að glíma við þessi vandamál í samvinnu við stofnanir Evrópusambandsins.“
Hins vegar vekur athygli að ekkert er fjallað í greinargerðinni um það í hverju það samstarf við stofnanir Evrópusambandsins, sem ljóslega eiga fullt í fangi með þau miklu vandamál sem til staðar eru innan þess, ætti að felast. Þess utan er vitanlega hægt að eiga í samstarfi við sambandið án þess að gangast undir vald þess. Veruleikinn er einfaldlega sá að grasið er alls ekki grænna í Evrópusambandinu þrátt fyrir lægri vexti sem eru birtingarmynd efnahagslegrar stöðnunar.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Fáni Evrópusambandsins. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)