Meðal þess sem fram kemur í nýrri greinargerð Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrir utanríkismálanefnd Alþingis um áhrif inngöngu Íslands í Evrópusambandið og upptöku evrunnar er að þó gera megi ráð fyrir að íslenzka hagsveiflan yrði með tímanum svipaðri hagsveiflunni innan evrusvæðisins (það er að segja aðallega í stærstu ríkjunum) gæti sú staða komið upp að erfiðleikar steðjuðu að íslenzka hagkerfinu á sama tíma og betur áraði hjá öðrum ríkjum þess.
„Við þær aðstæður myndi stefna Seðlabanka Evrópu ekki taka mið af íslenskum aðstæðum og þar sem ekki væri lengur hægt að milda þessi áhrif á íslenskt efnahagslíf með gengisbreytingum þyrfti vinnumarkaðurinn að laga sig að breyttum veruleika og minni eftirspurn. Sú aðlögun gæti komið fram sem aukið atvinnuleysi, minni atvinnuþátttaka, launalækkanir eða flutningur á vinnuafli á milli landa,“ segir þannig enn fremur. Ekki hentaði þó öllum að flytjast á milli landa.
Mjög ólíklegt verður að telja að við slíkar aðstæður, sem mjög hæglega gætu komið upp og verið veruleiki Íslendinga árum saman, yrði aðeins eitt af þessum atriðum raunin heldur miklu heldur einhvers konar blanda af þeim. Fastgengisstefna þýðir enda að gengissveiflur hverfa ekki heldur koma fram annars staðar í hagkerfinu og þá gjarnan í atvinnustiginu og leiða þannig iðulega til aukins viðvarandi atvinnuleysis. Verra atvinnuástand gæti síðan þýtt launalækkun.
Til lengri tíma réðust því áhrifin á íslenzkan vinnumarkað samkvæmt samantektinni af því hvort vægi þyngra, aukin eftirspurn vegna mögulegra aukinna viðskipta við útlönd og fjárfestingar eða sú aðlögun sem þyrfti að eiga sér stað þegar Ísland hefði ekki lengur eigin mynt. Algengt mat væri að evran hefði aukið viðskipti á milli evruríkja um 2-6%. Þar væri þó ekki aðeins um að ræða ný viðskipti heldur einnig viðskipti sem áður hefðu verið við önnur ríki utan evrusvæðisins.
Hins vegar kæmi sem fyrr segir á móti að peningastefnan yrði ekki lengur sérsniðin að íslenzkum aðstæðum. Ekki væri því lengur mögulegt að bregðast við séríslenzkri þenslu með því að hækka vexti til þess að slá á hana og lægra gengi krónunnar leysti ekki lengur atvinnuleysisvandann. Bregðast yrði við hvers kyns áföllum sem landið yrði fyrir í gegnum innlend laun og verðlag. Aðlögun að hagsveiflu evrusvæðisins yrði líklega minni og hægari án sveigjanlegs gengis.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Íslenzkir peningar. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)