Fram kemur í Morgunblaðinu í dag að utanríkisráðuneytið hafi ekki getað fundið nein gögn sem styðji fullyrðingar í skýrslu Össurar Skarphéðinssonar, þáverandi utanríkisráðherra, í apríl 2013 þess efnis að samið hefði verið um það við Evrópusambandið snemma í umsóknarferlinu að því að ekki þyrfti að koma til aðlögunar að regluverki þess og stjórnsýslu fyrr enn inngöngusamningur við sambandið hefði verið samþykktur í þjóðaratkvæði.
„Morgunblaðið óskaði eftir því 20. apríl við ráðherra að fá afrit af þeim samningi eða bókunum, sem fyrrgreind fullyrðing byggðist á. Í svari daginn eftir sagði: „Eins og gögn málsins bera með sér og fram hefur komið varð gagnkvæmur skilningur“ um að aðlögun ætti sér ekki stað fyrr en eftir að aðild væri samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu,“ segir í blaðinu. Morgunblaðið gekk þá eftir því að fá umrædd gögn afhent. Hin umdeildu orð staðfestu sig ekki sjálf.
„Það var ítrekað eftir að utanríkisráðherra vísaði einnig til „gagna málsins“ á opnum fundi utanríkismálanefndar 24. apríl. Í síðara svari frá ráðuneytinu var ekki brugðist við því, heldur fyrri orð aðeins ítrekuð: „Ljóst er að þessi gagnkvæmi skilningur var í heiðri hafður milli samningsaðila […]“ en jafnframt sagt að hæfust aðildarviðræður við ESB á ný yrði upplegg Íslands áfram hið sama,“ segir enn fremur í fréttinni. Með öðrum orðum eru engin slík gögn til.
Hitt er svo annað mál, eins og fjallað hefur verið um á Stjórnmálin.is, að gögn Evrópusambandsins vegna umsóknarferlisins á sínum tíma styðja það ekki að slíkur „gagnkvæmur skilningur“ hafi verið til staðar enda fór sambandið samkvæmt þeim fram á aðlögun að regluverki þess og stjórnsýslu vegna málaflokka sem féllu ekki undir EES-samninginn samhliða viðræðunum eins og ferlið gerir ráð fyrir. Hafi slíkt verið fyrir hendi hefur ekki verið tekið mið af því.
Fram kemur beinlínis í greinargerðinni með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðið í lok sumars, sem væntanlega var samin í utanríkisráðuneytinu, að viðræður um inngöngu í Evrópusambandið snúist um aðlögun að því: „Á það er gjarnan bent að aðildarviðræður við ESB snúist um að ný aðildarríki lagi sig að reglum sambandsins. Má þetta til sanns vegar færa, enda væri Ísland að ganga í ríkjabandalag með fyrirliggjandi reglum.“
Haft var enn fremur eftir skrifstofustjóra þáverandi stækkunarráðherra Evrópusambandsins og embættismönnum utanríkisráðuneytisins í skýrslu Alþjóðamálastofnunar um umsóknarferlið frá 2015 að Ísland hafi getað samið um það „hvenær aðlögun í ákveðnum málaflokkum eigi sér stað.“ Ákveðnum málaflokkum. Ekki öllum. Enda kemur fram í gögnum sambandsins að í sumum tilfellum hafi verið talið nóg að leggja fram tímaáætlun um aðlögun.
Með öðrum orðum stenzt það ekki skoðun að meintur gagnkvæmur skilningur hafi verið í „heiðri hafður“ á milli samningsaðila eins og utanríkisráðuneytið hélt að lokum fram. Það er skiljanlegt að erfiðlega hafi gengið að fá upplýsingar frá ráðuneytinu um málið. Á sama tíma var vel gert hjá Morgunblaðinu að sætta sig ekki við undanbrögð þess. Fyrir vikið er ljóst að jafnvel þó slíkur skilningur hafi verið fyrir hendi felst alls engin trygging í því fyrir kjósendur.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Utanríkisráðuneytið. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)