„Fjölbreytileiki Evrópu hafði verið styrkur álfunnar. Það er ekki auðvelt að láta sameiginlegan gjaldmiðill virka fyrir svæði sem er gríðarlega ólíkt efnahagslega og pólitískt. Sameiginlegur gjaldmiðill felur í sér fast gengi fyrir öll ríkin sem og vexti. Jafnvel þó það endurspeglaði aðstæður í meirihluta ríkjanna með tilliti til efnahagslegs fjölbreytileika svæðisins þarf að vera til staðar fjöldi stofnana sem geta aðstoðað þau ríki sem stefnan hentar ekki,“ segir í grein sem birtist á fréttavef brezka dagblaðsins Guardian 10. ágúst 2016 og er úrdráttur úr bók bandaríska hagfræðingsins og nóbelsverðlaunahafans Josephs Stiglitz, The Euro and Its Threat to the Future of Europe undir fyrirsögninni: Vandamál Evrópusambandsins er evran.
Fram kemur í greininni að fjöldi efnahagskrísa á evrusvæðinu frá stofnun þess og slakur efnahagslegur árangur væri afleiðing þess að svæðið hefði verið gallað frá upphafi. Uppbygging svæðisins, regluverkið sem um það gilti og þær stofnanir sem settar hefðu verið á laggirnar til þess að stýra því væru sökudólgurinn. Forystumenn Evrópusambandsins eru gagnrýndir fyrir að kenna evruríkjunum alfarið um efnhagsástandið innan svæðisins í gegnum tíðina og neita að horfa í sinn eigin barm. Evrusvæðinu hefði verið líkt við slæmt hjónaband sem aldrei hefði átt að stofna til. „Kostnaður við skilnað, bæði fjárhagslegur og tilfinningalegur, kann að vera mjög mikill. En kostnaðurinn við að vera áfram saman getur verið enn meiri.“
Haustið 2009, ári eftir bankahrunið, hafði Vísir eftir Stiglitz að það hefði komið sér vel fyrir Ísland að hafa krónuna á þeim erfiðu tímum. Lítil hagkerfi þyrftu svigrúm, sérstaklega þegar stór áföll yrðu. Ef gengi krónunnar hefði ekki gefið eftir hefði ferðamannaiðnaðurinn ekki gengið jafn vel og raunin hefði verið og atvinnuleysið orðið meira en ella. Hliðstætt hefur komið fram í gögnum á vegum Evrópusambandsins. Til að mynda í greiningu sem unnin var fyrir þing sambandsins og birt í marz 2014: „Hið litla norræna ríki hefur að mestu náð sér eftir djúpa efnahagskrísu þökk sé gengislækkun gjaldmiðilsins og miklum viðskiptaafgangi – viðsnúningur sem var mögulegur að hluta til vegna fjarlægðar landsins frá evrusvæðinu.“
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Joseph E. Stiglitz hagfræðingur. Eigandi: Jérémy Barande / Ecole polytechnique Université Paris-Saclay / CC BY-SA 2.0)