Meint hótun fyrirtækja í sjávarútvegi á Íslandi um að „segja upp öllu starfsfólki og selja veiðiréttinn til útlendinga“ yrði gengið í Evrópusambandið var Þorsteini Pálssyni, guðföður Viðreisnar, að yrkisefni á DV í dag. Sagði hann ýmsa talsmenn sjávarútvegsfyrirtækja hafa látið slíkt „í veðri vaka“ upp á síðkastið. Tilefnið var ræða Einars Sigurðssonar, stjórnarformanns Ísfélagsins í Vestmannaeyjum, á aðalfundi þess um miðja apríl þar sem hann benti á þá staðreynd að stærstu útgerðirnar myndu líklega plumma sig innan sambandsins en annað ætti við um hagsmuni lands og þjóðar.
„Fyrir hluthafa í sjávarútvegsfyrirtækjum, sérstaklega þessum skráðu félögum á Íslandi, kunna að leynast stór tækifæri [með inngöngu í Evrópusambandið], en fyrir fólkið okkar sem starfar í þessum félögum og þeim samfélögum sem við störfum í, þar á líklega annað við. Stærstu fyrirtæki landsins í sjávarútvegi, hafa bæði slagkraft og kunnáttu til að fjárfesta erlendis og hafa sum þegar gert það. Ísfélagið treystir sér vel í þá samkeppni gagnvart erlendum fyrirtækjum,” sagði Einar þannig í ræðunni. Veruleikinn er sá að innan sambandsins yrði einmitt mögulegt að selja aflaheimildirnar úr landi.
Kæmi til inngöngu í Evrópusambandið færi valdið yfir íslenzkum sjávarútvegsmálum þannig til stofnana sambandsins í samræmi við ákvæði Lissabon-sáttmálans um algert vald þess yfir málaflokknum eins og flestum öðrum. Sérstaklega er þar vald Evrópusambandsins yfir „líffræðilegum auðlindum hafsins“ áréttað. Óheimilt er innan sambandsins að setja eignarhaldi erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum skorður eins og í gildi eru hér á landi. Þá kemur fram í göngum Evrópusambandsins að markmiðið til lengri tíma sé að aflaheimildir gangi kaupum og sölum innan þess líkt og annað.
Meginregla sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins er jafnt aðgengi ríkja að fiskimiðum innan þess í samræmi við samþykktar reglur. Regla Evrópusambandsins um hlutfallslega stöðugar veiðar, sem byggir á sögulegri veiðireynslu og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hefur sagt að hún ætli að treysta á, á sér enga stoð í Lissabon-sáttmálanum, er aðeins vinnuregla ráðherrarráðs sambandsins um úthlutun aflaheimilda og breytir engu um að valdið fer til þess. Hægt væri að breyta reglunni eða afnema þó Íslandi væri þar innanborðs enda krefst það ekki einróma samþykkis.
Tal Þorsteins í greininni um ákvæði um þjóðareign á fiskveiðiauðlindinni í stjórnarskrá lýðveldisins er þannig ljóslega engan veginn samrýmanlegt inngöngu í Evrópusambandið enda hefði slíkt ákvæði í raun enga þýðingu þegar valdið yfir auðlindinni væri komið í hendur stofnana sambandsins. Þá hafa verið færð rök fyrir því að þau háu veiðigjöld sem sett voru á útgerðina á síðasta ári yrðu líklega dæmd ólögmæt innan Evrópusambandsins. Stærstu sjávarútvegsfyrirtækin myndu þannig að öllum líkindum plumma sig ágætlega innan sambandsins eins og Einar benti á. Annað með þjóðina.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Frá Reykjavíkurhöfn. Eigandi: Syced)