„Vitanlega er Evrópusambandið ekki lokaður pakki. Þið vitið hvað þið væruð að fara út í. Og ef þið eruð ekki reiðubúin til þess, haldið ykkur þá fyrir utan sambandið. Það er það bezta sem þið getið gert,“ sagði Uffe heitinn Ellemann-Jensen, fyrrverandi utanrikisráðherra Danmerkur, í samtali við mbl.is í marz 2017 inntur eftir viðbrögðum við þeim málflutningi skoðanasystkina hans á Íslandi að kíkja þyrfti í pakkann hjá sambandinu til þess að sjá hvað væri á boðstólum en sjálfur var hann mikill áhugamaður um að við Íslendingar gengjum þar inn. „Þið vitið fullkomlega hvað er í pakkanum,“ sagði hann enn fremur. Hvers vegna hefði hann, sem vildi Ísland í Evrópusambandið, átt að segja þetta ef það væri ekki satt?
Vert er að hafa þetta í huga þegar hérlendir Evrópusambandssinnar halda því fram að fara þurfi í umfangsmikið, kostnaðarsamt og tímafrekt umsóknarferli að Evrópusambandinu á kostnað brýnna mála til þess að komast að einhverju sem þegar liggur fyrir í öllum meginatriðum eins og forystumenn sambandisns hafa ítrekað bent á. Til að mynda Olli Rehn, stækkunarráðherra Evrópusambandsins þegar Ísland sótti um inngöngu 2009, spurður af Morgunblaðinu í september það ár hvort sambandið myndi loksins leggja spilin á borðið vaðandi það hvað í boði væri. „Ef ég nota myndlíkingu þína þá eru spil Evrópusambandsins þegar á borðinu, fyrir allra augum. Það er að segja regluverk sambandsins og meginreglur þess.“
Snýst um að þyrla upp ryki
Hér á landi hafa lengi verið harðir Evrópusambandssinnar og það ekki að ástæðulausu. Þeir hafa enda ekki átt í vandræðum með að taka afstöðu til inngöngu í Evrópusambandið enda deginum ljósara hvað um er að ræða. Að vísu hafa margir í þeim röðum á undanförnum mánuðum látið eins og þeir hafi aldrei gert það og telji nú nauðsynlegt að fá samning á borðið, eins og það er kallað, til þess að geta myndað sér skoðun. Eins trúverðugt og það getur talizt. Hreyfingar Evrópusambandssinna og aðrir þeim megin í umræðunni hafa eins ítrekað keypt skoðanakannanir á liðnum árum og spurt um afstöðu fólks til inngöngu í sambandið. Spurningar sem þeir vilja á sama tíma meina að ekki sé hægt að svara án samnings.
Tilgangurinn er vitanlega sá að þyrla upp sem mestu ryki til þess að fá fólk til þess að samþykkja að hefja inngöngu í Evrópusambandið í þjóðaratkvæðinu í lok sumars. Sem er það sem já í henni myndi þýða. Þar með hefst ferli sem snýst fyrst og fremst um fulla aðlögun að regluverki og stjórnsýslu sambandsins sem áður átti sér stað eftir að ríki gengu formlega í það. Síðan var aðlögunin gerð að hluta af viðræðunum eftir að Norðmenn höfnuðu inngöngu 1994 (Noregur fór fyrir vikið aðeins í einfaldar viðræður enda var aðlögunarferlið ekki komið til sögunnar þá) og farið var að horfa til hinna nýfrjálsu ríkja í Austur-Evrópu. Sú aðlögun væri orðinn hlutur þegar samningur lægi fyrir sem hægt væri að kjósa um.
Hafin verði innganga í ESB
Fram kemur þannig skýrt í gögnum Evrópusambandsins að umsóknarferlið gangi út á aðlögun. Til að mynda í viðræðuramma sambandsins vegna umsóknarferlisins síðast sem Marta Kos, stækkunarráðherra þess, áréttaði 9. júní síðastliðinn í samtali við Ríkisútvarpið að væri í fullu gildi og ætti því einnig við ef samþykkt yrði að hefja ferlið á nýjan leik. Þar segir: „Rétt innleiðing Íslands á regluverkinu og framkvæmd þess, þ.m.t. árangursrík og skilvirk beiting af hálfu viðeigandi stofnana á sviði stjórnsýslu og dómsmála, mun ákvarða hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig.“ Tal um að Ísland hafi samið sig frá þessu er í andstöðu við gögn Evrópusambandsins frá umsóknarferlinu síðast þar sem skýr krafa var gerð um aðlögun.
Til að mynda kom fram í fréttatilkynningu Evrópusambandsins vegna stöðufundar í umsóknarferlinu 18. desember 2012, skömmu áður en Össur Skarphéðinsson, þáverandi utanríkisráðherra, setti ferlið á ís, að krafa um aðlögun hefði verið sett fram á honum en þá voru opnaðir nokkrir viðræðukaflar sem féllu ekki undir EES-samninginn en fram að því hafði nær eingöngu verið endursamið um þá kafla sem heyrðu undir hann. Slík krafa hefði vitanlega ekki verið sett fram hefði verið samið um annað. Það er ekki að ástæðulausu að engin gögn fundust um meint samkomulag í utanríkisráðuneytinu þegar Morgunblaðið óskaði eftir þeim fyrr á árinu. Hafi slíkt samkomulag verið gert var allavega ekki farið eftir því.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Birtist áður í Morgunblaðinu 23. júní 2026)
(Ljósmynd: Fáni Evrópusambandsins. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)