Miklir hagsmunir eru í húfi fyrir þjóðarbúið þegar samið er um deilistofna í Norður-Atlantshafinu. Þá fundi hafa allajafna setið fulltrúar Íslands, Noregs, Færeyja og Evrópusambandsins auk fulltrúa Bretlands eftir að Bretar sögðu skilið við sambandið. Fulltrúar ríkja innan sambandsins, sem eiga hagsmuna að gæta eins og til dæmis Írlands, Danmerkur og Hollands, sitja hins vegar ekki við borðið heldur bíða frammi á gangi og reyna síðan að afla frétta þegar gert er hlé á fundarhöldunum. Fréttirnar reyna þeir að fá frá fulltrúum landanna sem ekki eru í Evrópusambandinu, þar a meðal Færeyja sem eru ekki fullvalda ríki en fara hins vegar með stjórn eigin sjávarútvegsmála ólíkt þeim sjálfum, enda engar fréttir í boði hjá fulltrúum sambandsins.
Með öðrum orðum yrði Ísland í sömu stöðu innan Evrópusambandsins og þau ríki sem þar eru innanborðs í dag. Okkar fulltrúar þyrftu þannig að hanga frammi á gangi og bíða eftir fréttum af viðræðum um mikilvæga hagsmuni okkar sem við fengjum ekki frá sambandinu og yrðum að vonast til að fá frá þeim ríkjum sem ólíkt okkur ættu sæti við borðið. Hliðstætt á við um ýmsar alþjóðastofnanir eins og Alþjóðaviðskiptastofnunina (WTO) þar sem Evrópusambandið kemur fram fyrir hönd ríkja þess og þau hafa þannig ekki sjálfstæða rödd í þeim efnum ólíkt Íslandi. Á meðan við erum utan sambandsins. Vert er að hafa þetta í huga þegar því er haldið fram að Ísland þurfi að ganga í Evrópusambandið til þess að fá sæti við borðið innan þess.
Mikilvægt er einnig að hafa í huga hvað fælist í íslenzku sæti við borðið innan Evrópusambandsins. Hér áður töluðu hérlendir Evrópusambandssinnar um að ganga þyrfti í sambandið til þess að hafa þar áhrif. Síðan var einungis farið að tala um sæti við borðið. Vægi ríkja innan Evrópusambandsins fer enda fyrst og fremst eftir íbúafjölda þeirra. Einkum í ráðherraráði þess, valdamestu stofnuninni. Þar yrði vægi Íslands fyrir vikið aðeins um 0,08% eða yfirfært á Alþingi á við 5% hlutdeild í einum alþingismanni. Meðal annars í ákvörðunum um orku- og sjávarútvegsmál. Um þetta yrði ekki samið í aðlögunarviðræðum. Við yrðum í mesta lagi hjáróma rödd innan sambandsins vegna þess að þannig eru einfaldlega reglurnar innan þess.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Birtist áður á Vísir.is 26. júní 2026)
(Ljósmynd: Frá Stykkishólmi. Eigandi: Teo Romera – Creative Commons Attribution 2.0 Generic)