Hérlendir Evrópusambandssinnar hafa ítrekað vísað í skoðanakannanir Eurobarometer og sagt þær sýna fram á mikinn stuðning íbúa ríkja Evrópusambandsins við veru landa þeirra innan þess og ánægju þeirra með hana. Hins vegar er ekki minnzt á það að kannanirnar eru framleiddar fyrir sambandið sem ræður bæði framsetningunni og spurningunum. Þá er heldur ekki minnzt á það að þær hafa verið harðlega gagnrýndar af fræðimönnum fyrir óvísindaleg og ófagleg vinnubrögð.
Hin virta þýzka félagsvísindastofnun Max-Planck-Institut für Gesellschaftsforschung gaf til að mynda út skýrslu um Eurobarometer um árið sem ber heitið „How the Eurobarometer Blurs the Line between Research and Propaganda“ eða „Hvernig Eurobarometer máir út skilin á milli rannsókna og áróðurs“ en í samantekt hennar segir að val á spurningum og orðalag þeirra leiddu kerfisbundið til jákvæðra niðurstaðna í garð samrunaþróunar Evrópusambandsins.
„Brotin gegn reglum um vandaðar skoðanakannanir varða óskiljanlegar, tilgátubundnar og þekkingarlega ófullnægjandi spurningar, ójafnvægi í svarmöguleikum, undirtóna og leiðandi spurningar sem og áhrif samhengis auk markviss brottnáms spurninga sem kallað höfðu fram gagnrýnin svör í fyrri könnunum Eurobarometer. Það er mjög ólíklegt að brotin hafi átt sér stað án ásetnings. Eurobarometer máir þannig út skilin á milli rannsókna og áróðurs,“ segir enn fremur.
Tekin er einnig saman umfjöllun annarra fræðimanna um Eurobarometer og segir í skýrslunni að samantekið sé niðurstaða þeirra að kannanirnar dragi upp mynd af evrópsku almenningsáliti „sem varla sé til staðar í raunveruleikanum.“ Þá eru meðal annars rifjuð upp upphaflegu markmiðin með Eurobarometer sem meðal annars hafi snúizt um táknræna mótun evrópsks almenningsálits og réttlætingu fyrir áframhaldandi yfirþjóðlegri samrunaþróun Evrópusambandsins.
Fram kemur í niðurstöðum skýrslunnar að áhyggjur rannsakenda beindust að því að öll brotin sem fundist hefðu ættu það sameiginlegt að beina svarendum kerfisbundið í Evrópusambandssinnaða átt og að jákvæðu viðhorfi til samrunaþróunar Evrópusambandsins. Ekki hafi fundist eitt einasta dæmi um það að frávikin beindu svarendum í öfuga átt. Hafa bæri í huga að líkurnar á því að einungis tíu frávik beindust öll í sömu átt „vegna tilviljunar“ væru minni en 0,1 prósent.
„Niðurstöðurnar vekja upp spurningar um vísindalegan trúverðugleika kannana Eurobarometer. Vaxandi gjá á milli afstöðu valdastétta og almennings til Evrópusamrunans er alvarlegt vandamál. En sú aðferð að brúa þetta bil með því að hagræða niðurstöðum kannana er ólíðandi,“ segir einnig. Með skýrslunni væri varpað ljósi á það hvernig kannanirnar væru unnar og þeim sem ábyrgð bæru á þeim bent á að tekið væri eftir viðleitni þeirra til að stýra niðurstöðunum.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Ursula von der Leyen, forsætisráðherra Evrópusambandsins. Eigandi: Kuhlmann /MSC – cc-by-sa-3.0)