Versta mögulega staðan sem gæti komið upp, næði frumvarp Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra um bókun 35 við EES-samninginn ekki fram að ganga og málið færi í kjölfarið mögulega fyrir EFTA-dómstólinn, væri sú að komizt yrði að þeirri niðurstöðu að stjórnvöldum bæri að verða við kröfu Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) um að innleitt regluverk frá Evrópusambandinu gangi framar löggjöf sem er innlend að uppruna. Með öðrum orðum það sem frumvarpið felur í sér. Um fyrirfram uppgjöf er þannig að ræða án þess að látið sé í það minnsta reyna á málið fyrst fyrir dómi.
Málið minnir fyrir vikið að ýmsu leyti óþægilega á Icesave-málið á sínum tíma. Þannig hafði ESA til að mynda í því máli líkt og nú ekki gert nokkra athugasemd við innleiðingu á viðkomandi regluverki Evrópusambandsins hér á landi um langt árabil þegar stofnunin ákvað skyndilega að gera mál út af því. Þá átti líkt og nú að gefast upp fyrirfram í stað þess að láta fyrst reyna á málið fyrir EFTA-dómstólnum þar sem Ísland hafði að lokum sigur. Sami málflutningur var viðhafður þá og nú. Málið mætti alls ekki fara fyrir dómstóla enda yrði niðurstaðan þá miklu verri án þess að útskýrt væri í hverju það fælist.
Miklir fjárhagslegir hagsmunir voru í húfi í Icesave-málinu en málið snerist þó einungis um eina tiltekna löggjöf frá Evrópusambandinu. Tilskipun þess um innistæðutryggingar. Frumvarp utanríkisráðherra varðar hins vegar alla löggjöf sem hefur verið og mun verða tekin upp hér á landi í gegnum EES-samninginn og gerir hana í reynd æðri annarri almennri lagasetningu af þeirri einu ástæðu að hún kemur frá sambandinu. Forgangsreglan yrði þannig almenn og ætti við um allar aðstæður þar sem almenn löggjöf stangaðist á í þessum efnum sama hvaða löggjöf væri um að ræða.
Fari málið fyrir EFTA-dómstólinn er möguleiki á því að niðurstaðan verði Íslandi í vil en með frumvarpi utanríkisráðherra er sá möguleiki ljóslega enginn. Teljist afgreiðsla málsins með frumvarpinu ekki fullnægjandi að mati ESA mun stofnunin eðli málsins samkvæmt hóta stjórnvöldum aftur samningsbrotamáli. Tal um að Alþingi geti alltaf sett lög andstæð regluverki sem innleitt hefur verið í gegnum EES-samninginn heldur ekki vatni. Hvaða líkur geta þannig talizt á því að það yrði gert? Jafnvel þó til þess kæmi myndi ESA að sama skapi hefja samningsbrotamál. Eins og til stendur að gefast upp fyrir núna.
Hjörtur J. Guðmundsson
sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur
(Ljósmynd: Vefsíða Icesave-netbankans. Eigandi: Hjörtur J. Guðmundsson)