Hvaða þýddi innganga í ESB fyrir fullveldi Íslands?
Með inngöngu í Evrópusambandið framselja ríki fullveldi sitt að stærstu leyti til yfirþjóðlegra stofnana þess. Langflestir málaflokkar ríkjanna færast undir stjórn sambandsins samkvæmt Lissabon-sáttmálanum, grundvallarlöggjöf þess. Það er ástæða fyrir því að einhugur er um það að Ísland gæti ekki gengið í Evrópusambandið nema stjórnarskrá lýðveldisins yrði breytt þannig að slíkt framsal valds til sambandsins yrði heimilað. Fjölmörg dæmi eru fyrir vikið um það að ríki hafi orðið undir á vettvangi Evrópusambandsins og þurft að kyngja mörgu þvert á eigin hagsmuni. Til dæmis Danir þegar þeir neyddust um árið til þess að taka þátt í refsiaðgerðum sambandsins gegn Færeyjum, hluta af danska konungdæminu, þrátt fyrir að hafa barizt gegn þeim í ráðherraráði þess. Eins þegar Írar urðu undir ráðinu þegar samið var um makrílveiðar við Færeyjar á sínum tíma sem írsk stjórnvöld töldu fara þvert á hagsmuni Írlands en makríll er mikilvægasti nytjastofn landsins.
Frekari umfjöllun:
„Við áttum aldrei möguleika“
Fengi Ísland ekki sæti við borðið innan ESB?
Vægi ríkja við töku ákvarðana innan Evrópusambandsins fer einkum eftir íbúafjölda þeirra. Þannig fengi Ísland sex þingmenn á þing sambandsins af vel yfir 700 sem væri á við hálfan þingmann á Alþingi. Vægi einstakra íslenzkra þingmanna innan þingflokka þess yrði eðli málsins samkvæmt á sömu nótum. Í ráðherraráði Evrópusambandsins, sem gjarnan er talin valdamesta stofnun þess, yrði staðan enn verri þar sem að fullu er miðað við íbúafjölda innan ráðsins í stað ákveðins gólfs líkt og í þinginu. Langflestar ákvarðanir í ráðherraráðinu eru háðar því að á bak við þær séu 55% ríkja sambandsins sem hafi 65% íbúafjölda þess að baki sér. Þar yrði vægi Íslands fyrir vikið einungis 0,08% eða á við 5% hlutdeild í alþingismanni. Þá yrði yfirþjóðlegt vald Evrópusambandsins æðra lagasetningarvaldi Alþingis kæmi til inngöngu í það. Þetta yrði svonefnt „sæti við borðið“ eins og það hefur gjarnan verið kallað af stuðningsmönnum inngöngu í sambandið.
Frekari umfjöllun:
Sæti Breta við borðið skilaði engu
Frakkar og Þjóðverjar við stýrið
Snýst ESB ekki um alþjóðlegt samstarf?
Frá upphafi hefur markmiðið með samrunaþróuninni innan Evrópusambandsins verið að til yrði að lokum evrópskt sambandsríki. Til að mynda kemur fram í Schuman-yfirlýsingunni frá 1950, sem markaði upphaf sambandsins eins og við þekkjum það í dag, að fyrsta skrefið væri að koma kola- og stálframleiðslu Evrópuríkja undir eina yfirþjóðlega stjórn en lokaskrefið evrópskt sambandsríki (e. federation of Europe). Síðan hafa jafnt og þétt verið tekin fleiri skref í þessa átt og er Evrópusambandið í dag fyrir vikið þegar að miklu leyti federalískt. Leitun hefur verið að forystumönnum innan sambandsins og ríkja þess á liðnum árum sem ekki hafa verið yfirlýstir stuðningsmenn lokamarkmiðsins og þar á meðal allir forsetar framkvæmdastjórnar þess undanfarna áratugi. Nú síðast var lög áherzla á „áframhaldandi þróun“ í átt að sambandsríki í stjórnarsáttmála síðustu ríkisstjórnar Þýzkalands. Með öðrum orðum er Evrópusambandið komið langt út fyrir það að geta talizt alþjóðlegt samstarf með einhverjum eðlilegum formerkjum hafi það einhvern tímann uppfyllt skilyrði þess.
Frekari umfjöllun:
Heiðursgestur Viðreisnar vill heimsveldi
„Verðum að vera meira eins og eitt ríki“
Verði stórveldi með eigin her
„Markmið mitt er Bandaríki Evrópu“
Er hægt að sækja um inngöngu í ESB til að sjá hvað sé í boði?
Forystumenn Evrópusambandsins hafa ítrekað lýst því yfir á liðnum árum að varanlegar undanþágur frá löggjöf sambandsins væru ekki í boði. Enn fremur að ekki sé til neinn lokaður pakki í þessum efnum enda séu sáttmálar og regluverk þess öllum aðgengilegt. Þá hefur komið fram að í mesta lagi væru í boði sérlausnir í undantekningartilfellum á afmörkuðum sviðum en sérlausnir fela ekki í sér undanþágur frá regluverki og yfirstjórn Evrópusambandsins heldur einungis takmarkaðar breytingar á fyrirkomulagi stjórnsýslu. Þá væri mögulega í boði tímabundin aðlögun að regluverki sambandsins að sama skapi í undantekningartilfellum. Samningssvigrúm ráðamanna Evrópusambandsins er afar þröngt í þessum efnum. Yrði gefið eitthvað eftir sem máli skipti vegna inngöngu nýs ríkis gætu ríkin sem fyrir eru í sambandinu og hafa hliðstæðra hagsmuna að gæta farið fram á það sama með þeim rökum að ekki megi mismuna þjóðum á grundvelli þjóðernis. Fram kemu til dæmis í upplýsingabæklingi Evrópusambandsins um inngönguviðræður að þær snúist um það hvenær og hvernig umsóknarríkið taki upp regluverk sambandsins. Ekki hvort. Fyrir vikið sé í raun ekki rétt að tala um samningaviðræður.
Frekari umfjöllun:
„Vitanlega er ESB ekki lokaður pakki“
Eru vextir og verðbólga á Íslandi vegna krónunnar?
Hvað varðar vexti, verðbólgu og verðtryggingu hefur til dæmis dr. Ólafur Margeirsson hagfræðingur fært gild rök fyrir því að það standist einfaldlega ekki skoðun að krónunni sé um að kenna í þeim efnum. Væru háir vextir til dæmis afleiðing smæðar gjaldmiðilsins eins og haldið hafi verið fram ætti það sama að gilda um aðra smáa sjálfstæða gjaldmiðla. Fylgnin þar á milli sé hins vegar mjög veik. Hið sama eigi við um virðisrýrnun krónunnar í gegnum tíðina. Hún sé fyrst og fremst afleiðing þess að of mikið hafi verið búið til af henni sem aftur hafi leitt til verðbólgu. Þannig hafi peningamagn í umferð á Íslandi ríflega 211.000.000-faldast á árunum 1886-2013 sem sé í engu samræmi við stækkun hagkerfisins á sama tíma. Gjaldmiðillinn búi sig vitanlega ekki til sjálfur. Helztu ástæður verðbólgu undanfarin á hafa annars verið skortur á húsnæði og framan af innflutt verðbólga. Þá einkum frá ríkjum Evrópusambandsins þaðan sem mest er flutt inn af vörum.
Frekari umfjöllun:
Krónan býr sig ekki til sjálf
Vextirnir eru ekki vegna krónunnar
Verðbólga í boði Samfylkingarinnar
Hvers vegna hafa stýrivextir verið lægri á evrusvæðinu?
Stýrivextir Seðlabanka Evrópusambandsins hafa engan veginn verið birtingarmynd heilbrigðs efnahagsástands heldur þvert á móti efnahagslegrar stöðnunar með tilheyrandi víðast hvar litlum sem engum hagvexti og viðvarandi verulegu atvinnuleysi. Einkum á meðal ungs fólks. Til að mynda var atvinnuleysi 2,8% í júní á Íslandi. Einungis á Möltu var það minna eða 2,5% samkvæmt tölum Eurostat. Í flestum öðrum ríkjum þess var það miklu meira. Til dæmis 6,7% í Danmörku, 7% í Frakklandi og 9,3% í Finnlandi. Tilgangur lágra vaxta á evrusvæðinu hefur verið að reyna að koma efnahagslífinu í gang. Stöðnun felur vissulega í sér ákveðinn stöðugleika en hins vegar ekki sérlega eftirsóknarverðan.
Frekari umfjöllun:
Dökka myndin orðin enn dekkri
Myndi verðlag lækka við inngöngu í ESB?
Verðlag á Íslandi er vissulega hátt í evrópskum samanburði en sömuleiðis hérlend laun. Það er verðlag á vinnu. Vöruverð segir lítið nema einnig sé tekið inn í myndina hvað fáist fyrir launin. Verðlag er þannig yfirleitt langlægst í Rúmeníu og Búlgaríu en ólíklegt er að við Íslendingar myndum sætta okkur við þarlend laun. Hins vegar hafa rannsóknir bent til þess að hærra verðlag á Íslandi sé ekki sízt tilkomið vegna flutningskostnaður þar sem flytja þarf vörur til landsins með skipum eða flugvélum. Landfræðileg staðsetning Íslands myndi vitanlega ekki breytast kæmi til inngöngu í Evrópusambandið. Með inngöngu í sambandið færum við Íslendingar inn fyrir tollmúra þess gagnvart öðrum ríkjum og þyrftum því að greiða tolla vegna alls kyns varnings sem í dag er fluttur tollfrjálst til landsins sem aftur myndi hækka verðlag.
Frekari umfjöllun:
Mýtan um lægra matvælaverð
Myndu tollar lækka við inngöngu í ESB?
Vegna viðskiptasamninga Íslands við Evrópusambandið sem og einhliða ákvarðana íslenzkra stjórnvalda eru í dag engir tollar á innfluttar vörur frá ríkjum þess fyrir utan ýmsar landbúnaðarvörur. Þar á meðal í gegnum netviðskipti. Hið sama á við um innflutning frá öðrum ríkjum heimsins. Með inngöngu í sambandið færum við Íslendingar inn fyrir tollmúra þess gagnvart öðrum ríkjum og þyrftum því að greiða tolla vegna alls kyns varnings sem í dag er fluttur tollfrjálst til landsins sem aftur myndi hækka verðlag. Evrópusambandið er jú tollabandalag sem er í raun andstæða frjálsra milliríkjaviðskipta. Markmið tollabandalaga er þannig fyrst og fremst að vernda framleiðslu innan þeirra fyrir utanaðkomandi samkeppni.
Kalla öryggis- og varnarmálin á inngöngu í ESB?
Við erum síðan þegar í varnarsamstarfi við nær öll ríki Evrópusambandsins í gegnum NATO fyrir utan fjögur, Írland, Austurríki, Möltu og Kýpur sem búa yfir takmarkaðri varnargetu. Ríki sambandsins hafa lengi vanrækt varnir sínar en hyggjast nú reyna að bæta fyrir það sem ljóst er að taka mun mörg ár. Takizt það. Finnsk og sænsk stjórnvöld sögðust einkum hafa sótt um aðild að NATO vegna þess að þau gætu ekki treyst Evrópusambandinu í varnarmálum. Þá hafa forystumenn sambandsins viðurkennt að hafa með miklum kaupum á rússneskri orku um árabil fjármagnað hernaðaruppbyggingu Rússlands.
Frekari umfjöllun:
Treysta ekki ESB í varnarmálum
Fjármögnuðu stríðsvél Rússlands
„Höfðum öll rangt fyrir okkur“
Hvaða áhrif hefði innganga í ESB á stjórnsýslu Íslands?
Fram kom í gögnum frá Evrópusambandinu í tengslum við umsókn ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna á sínum tíma að stjórnsýsla Íslands væri of lítil þess að geta tekizt á við þær skuldbindingar sem fylgdu veru í sambandinu. Fyrir vikið þyrfti að koma til mikillar stofnanauppbyggingar hér á landi eins og það er kallað í Brussel. Það er að segja mikil aukning á umfangi hins opinbera. Til að mynda þyrfti að fjölga stórlega starfsmönnum við tollgæzlu samkvæmt gögnum Evrópusambandsins svo dæmi sé tekið. Stofnanakerfi sambandsins er eðli málsins samkvæmt hannað með milljóna- og tugmilljónaríki í huga en ekki ríki sem telja einungis nokkur hundruð þúsund íbúa.
Frekari umfjöllun:
„Stjórnsýsla Íslands er lítil“
Væri ekki gott að ganga í ESB vegna spillingar á Íslandi?
Spilling fyrirfinnst vitanlega á Íslandi eins og annars staðar. Ekki sízt innan stjórnkerfis Evrópusambandsins. Hvers kyns spilling hefur raunar verið svo landlæg innan þess að komið hafa upp spillingarmál innan OLAF, stofnunar sambandsins sem ætlað er að berjast gegn spillingu. Fjölmargir einstaklingar hafa tekið sæti í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins á liðnum árum sem verið hafa með dóma á bakinu fyrir spillingu heima fyrir, til rannsóknar fyrir meinta spillingu eða verið sakaðir um slíkt. Það hefur þó ekki komið í veg fyrir að þeir tækju sæti í henni með blessun þings sambandsins. Mikill meirihluti íbúa ríkja Evrópusambandsins taldi spillingu þrífast innan stofnana sambandsins samkvæmt niðurstöðum skoðanakönnunar sem gerð var fyrir framkvæmdastjórn þess árið 2013. Viðbrögð framkvæmdastjórnarinnar voru þau að hætta einfaldlega að láta spyrja um spillingu í stofnunum sambandsins með þeim rökum að almenningur vissi ekki hvað hann væri að tala um.+
Frekari umfjöllun:
Hættu að spyrja um spillinguna
Gætum við ekki einfaldlega yfirgefið ESB ef okkur líkaði ekki veran þar?
Fram kemur til að mynda í skýrsludrögum sem Gunnar Pálsson, fyrrverandi sendiherra Íslands í Brussel, samdi 2018 í störfum sínum fyrir utanríkisráðuneytið en voru ekki gefin út að draga mætti þá ályktun af reynslu Bretlands af því að yfirgefa Evrópusambandið „að ekki yrði áhlaupaverk fyrir fámenna þjóða að endurheimta það fullveldi sem framselt yrði með aðild að sambandinu, skyldi henni snúast hugur síðar meir.“ Þá er talið að hefðu Bretar verið búnir að taka upp evruna í stað brezka pundsins hefðu þeir líklega ekki sagt skilið við Evrópusambandið. Ekki þó vegna þess að evran væri svo eftirsóknarverð heldur vegna þess hversu mikið mál er að setja á laggirnar nýjan sjálfstæðan gjaldmiðil og skapa nauðsynlegan trúverðugleika í kringum hann. Meira að segja fyrir stórt og öflugt hagkerfi eins og Bretland.
Frekari umfjöllun:
Væri ekki hlaupið út aftur
Hindri að fleiri ríki gangi úr ESB
Vildu refsa Bretum fyrir að yfirgefa ESB
Fengi Ísland ekki allar aflaheimildir á miðunum við landið?
Kæmi til inngöngu í Evrópusambandið færðist valdið yfir íslenzkum sjávarútvegsmálum til sambandsins í samræmi við Lissabon-sáttmálann, grundvallarlöggjöf þess. Þó svonefnd regla sambandsins um hlutfallslegan stöðugleika, sem gjarnan er vísað til, taki mið af sögulegri veiðireynslu er hún aðeins vinnuregla ráðherraráðs þess við úthlutun aflaheimilda sem á sér enga stoð í sáttmálanum. Afnema mætti regluna eða breyta henni án aðkomu Íslands þó landið væri í Evrópusambandinu enda nær einróma samþykki í ráðherraráði þess ekki til sjávarútvegsmála. Þá tæki vægi Íslands í ráðinu einkum mið af íbúafjölda landsins og þar á meðal í ákvörðunum um sjávarútveginn. Það þýddi að vægi Íslands yrði einungis 0,08% eða á við 5% hlutdeild í þingmanni á Alþingi. Þá breytti reglan engu um það að stjórn málaflokksins færi til sambandsins.
Frekari umfjöllun:
Hefðum ekki fært út efnahagslögsöguna
Valdið yfir sjávarútvegsmálunum
Skiptir einhverju máli hverjir veiða fiskinn í kringum Ísland?
Með inngöngu Íslands í Evrópusambandið færðist valdið yfir sjávarútvegsmálum þjóðarinnar til sambandsins. Þar á meðal ákvarðanir varðandi það hversu mikið mætti veiða við landið, hvar, hvernig, hvenær, hvaða tegundir og ekki sízt af hverjum. Þessar ákvarðanir yrðu einkum teknar í ráðherraráði Evrópusambandsins þar sem vægi Íslands færi einkum eftir íbúafjölda landsins og yrði því einungis 0,08% eða á við 5% hlutdeild í alþingismanni. Til þess gæti þannig hæglega komið án þess að við Íslendingar hefðum í raun nokkuð um það að segja að aflanum af Íslandsmiðum væri ekki landað hér á landi heldur erlendis og leiddi þar með ekki til þeirra fjárfestinga, útflutningsverðmæta, starfa og gjaldeyris sem orðið hefur til hér á landi.
Frekari umfjöllun:
Hefðum ekki fært út efnahagslögsöguna
Væru hagsmunir bænda ekki betur tryggðir innan ESB?
Vísað hefur verið til svonefnds heimskautalandbúnaðar þegar því hefur verið haldið fram að hagsmunir bænda yrðu betur tryggðir innan Evrópusambandsins. Með því er vísað til samninga Finnlands og Svíþjóðar um inngöngu í sambandið á sínum tíma þar sem kveðið er á um heimild þarlendra stjórnvalda til þess að styrkja eigin landbúnaðar norðan 65 breiddargráðu úr vösum skattgreiðenda sinna til viðbótar styrkjum þess. Hins vegar er ekki kveðið á um lágmarks heimilaðan stuðnings í þeim efnum heldur einungis hámarks. Framkvæmadstjórn Evrópusambandsins ákveður hversu mikill stuðningurinn megi vera hverju sinni og fyrir vikið getur hún hæglega ákveðið að hann færi niður í núll.
Tökum við ekki þegar upp mest allt regluverk ESB?
Fullyrðingar um að Ísland taki upp 75-80% af löggjöf Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn standast enga skoðun og hafa aldrei verið færð haldbær rök fyrir þeim. Gjarnan er í þeim efnum vísað til norskrar skýrslu sem kom út fyrir nokkrum árum. Þar var hins vegar í fyrsta lagi fjallað um Noreg sem tekur þátt í miklu fleiri verkefnum á vegum sambandsins en Ísland og í annað stað er ljóst af efni skýrslunnar að fyrst og fremst sé einungis um að ræða huglægt mat skýrsluhöfunda. Hvað Ísland annars varðar var einungis rætt um umtalsverðan (e. significant) hluta löggjafarinnar í gögnum sambandsins í tengslum við umsókn ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna um inngöngu í það á sínum tíma. Ekki einu sinni meirihluta og hvað þá mikinn meirihluta. Samkvæmt utanríkisráðuneytinu hefur hlutfallið síðustu ár verið í kringum 20%.
Er stjórnsýsla ESB ekki í raun mjög fámenn?
Fjöldi þeirra sem eru beinlínis á launaskrá hjá Evrópusambandinu er aðeins toppurinn á ísjakanum þegar kemur að bákni sambandsins. Langflestir sem tilheyra því eru á launaskrá hjá ríkjum þess. Tilvist starfa viðkomandi einstaklinga er þannig eingöngu afleiðing veru heimaríkja þeirra í Evrópusambandinu og hefur þann eina tilgang að framkvæma stefnu sambandsins og löggjöf þess. Þetta sést ágætlega í gögnum Evrópusambandsins í tengslum við umsókn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna á sínum tíma þar sem fram kom að íslenzka stjórnsýslan væri alltof lítil til þess að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem innganga í sambandið hefði í för með sér. Fyrir vikið þyrfti að koma til mikillar „stofnanauppbyggingar“ hér á landi til þess að hérlend stjórnsýsla gæti ráðið við veru innan þess. Það er að segja útþenslu hins opinbera.
Hvað hafa skoðanakannanir sagt um afstöðu fólks til inngöngu í ESB?
Hver einasta skoðanakönnun sem birt var á árunum 2009-2022, óháð því hver framkvæmdi þær og fyrir hvern, sýndi fleiri andvíga því að Ísland gengi í Evrópusambandið en hlynnta og lengst af miiklu fleiri. Það er að segja í kjölfar þess að viðskiptabankarnir féllu haustið 2008 og frá þeim tíma þegar þáverandi ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sótti um inngöngu í sambandið. Fyrir þann tíma voru ýmist fleiri hlynntir eða andvígir samkvæmt könnunum. Í kjölfar innrásar rússneska hersins í Úkraínu í byrjun árs 2022 breyttist staðan og skoðanakannanir fóru að sýna fleiri hlynnta inngöngu í Evrópusambandið og var sú raunin þar til í lok árs 2024 þegar þær fóru aftur að sýna fleiri annað hvort andvíga eða minnkandi forskot þeirra sem vildu ganga í sambandið.